Ένας χρόνος χωρίς τον Κώστα Μπατίκα - Τόσο μακρυά... τόσο κοντά... Πέρασε ήδη ένας χρόνος από την η

Ένας χρόνος χωρίς τον Κώστα Μπατίκα - Τόσο μακρυά... τόσο κοντά...


Πέρασε ήδη ένας χρόνος από την ημέρα που μας άφησε ο Κώστας Μπατίκας, ένας χρόνος πένθους για όλους τους δικούς του ανθρώπους και για όλους εμάς τους συντρόφους του. Το τελευταίο δώρο του όμως προς όλους εμάς ήταν να μας κάνει αυτόν τον χρόνο πιο εύκολο. Επειδή στο πένθος είναι οδυνηρό να πλησιάζεις τον εκλιπώντα, γιατί έρχεσαι σε επαφή με την τραγική απώλεια, και η απομάκρυνση από αυτόν φαντάζει μονόδρομος μοναχικός, γεμάτος εμπόδια. Το έκανε αυτό αφήνοντας μας αντί για περιουσία, που σαν γνήσιος επαναστάτης φρόντισε να μην έχει, πολύ δουλειά να κάνουμε για την αξιοποίηση του πολιτικο-θεωρητικού έργου του, μια πολύτιμη κληρονομιά όχι μόνο για την κ.ο. Ανασύνταξη αλλά για όλους τους κομμουνιστές και συνολικά για το εργατικό κίνημα. Το έργο του αυτό παραμένει μία σημαντική βάση και μία πηγή έμπνευσης για την ανάπτυξη της κομμουνιστικής προοπτικής στο εργατικό κίνημα. Ανατρέχοντας σε αυτό πλησιάζουμε ουσιαστικά στον Μπατίκα, όχι με προσωπικές αναμνήσεις και με τιμητικά λόγια, αλλά μέσα από πολιτική επεξεργασία και τον θεωρητικό εξοπλισμό μας για το μέλλον, για την επαναστατική ανασύνταξη και αντεπίθεση του προλεταριάτου.


Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονιάς πραγματοποιήθηκαν πολλές εκδηλώσεις μνήμης για τον Κώστα Μπατίκα, στην Αθήνα, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και την Κρήτη. Εκδηλώσεις που θέλαμε να είναι πολιτικές συζητήσεις με αφορμή τα διδάγματα από την πολιτική του διαδρομή και το θεωρητικό του έργο και με αυτόν τον τρόπο να τιμήσουμε το πρόσωπο, συζητώντας για ό,τι με αυτόν θα συζητούσαμε. Και γι’ αυτό ο σύντροφός μας ήταν πολύ κοντά μας, σαν αυτός να άνοιγε τη συζήτηση, όπως πάντα, αλλά ταυτόχρονα πολύ μακριά μας, αφού συνεχώς μας έλειπε η δική του διεισδυτική ματιά στα πράγματα και οι ξεκάθαρες διατυπώσεις του.


Κι έπειτα, και η ίδια η πραγματικότητα τον έφερνε καθημερινά κοντά μας. Γιατί όσα αυτός αγωνίστηκε να αποδείξει ότι είναι ιστορικά αναγκαία και επίκαιρα στους καιρούς της σφοδρότατης αμφισβήτησης του μαρξισμού, η επανάσταση ως η μοναδική διέξοδος από τη σήψη του καπιταλισμού, ο ιστορικός ρόλος της εργατικής τάξης, ο σοσιαλισμός-κομμουνισμός, γίνονται σήμερα, μέσα από την κρίση του καπιταλισμού, ζητήματα που αφορούν όχι μόνο τους μαρξιστές αλλά τον αγώνα για επιβίωση που δίνει καθημερινά η μεγάλη πλειοψηφία της εργατικής τάξης και των άλλων εργαζομένων. Η επικαιρότητα της επανάστασης δεν είναι πλέον ζήτημα θεωρητικό προς απόδειξη, είναι ζήτημα πρακτικό και καθημερινό προς πραγμάτωση.


Γι’ αυτό η αξία του έργου του Κώστα Μπατίκα δεν χρειάζεται σήμερα να αναδειχθεί από καμία ανάλυση, είναι αυταπόδεικτη από τη στιγμή που το έργο αυτό μπορεί και πρέπει να καθοδηγήσει την δράση μας. Από το έργο του θα σταχυολογήσουμε τα διδάγματα που έχουν επείγουσα σημασία για την παρούσα ιστορική συγκυρία.


    Η επικαιρότητα της επανάστασης και η μετάβαση στον σοσιαλισμό-κομμουνισμό


Κατά την ιστορική εξέλιξη από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό δεν υπάρχει κανένα ενδιάμεσος κοινωνικός σχηματισμός παρά μόνο η επαναστατική μετάβαση από τον πρώτο στο δεύτερο, στην οποία αντιστοιχεί μία πολιτική μεταβατική περίοδος, η δικτατορία του προλεταριάτου. Αυτό σημαίνει ότι η επανάσταση έχει μοναδικό καθήκον να επιβάλει την εργατική δημοκρατία, ανατρέποντας της εξουσία της αστικής τάξης και καταργώντας τα βασικά της στηρίγματα, το αστικό κράτος και την ιδιωτική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής. Άλλα ενδιάμεσα κοινωνικά στάδια δεν υπάρχουν και οποιαδήποτε πολιτική μεταβατική κατάσταση πιθανόν προκύψει στη διάρκεια της ταξικής σύγκρουσης, είτε θα μετεξελιχθεί σε επαναστατική εξουσία είτε θα παλινδρομήσει στην επανεγκαθίδρυση της αστικής εξουσίας.


Κατά συνέπεια οι κομμουνιστές δεν έχουν σήμερα να προτείνουν ενδιάμεσα «στάδια» οποιαδήποτε μορφής στην εργατική τάξη και τους συμμάχους της, παρά μόνο την πάλη για τη δικτατορία του προλεταριάτου. Δεν υπάρχει ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ αστικής και εργατικής εξουσίας και δεν υπάρχει σήμερα άλλος επαναστατικός στόχος εκτός από την ανατροπή του καπιταλισμού. Η αστικο-δημοκρατική επανάσταση έχει προ πολλού ολοκληρωθεί σε χώρες σαν την Ελλάδα και τα όποια άλυτα αστικο-δημοκρατικά ζητήματα υπάρχουν ακόμα, όπως ο χωρισμός της εκκλησίας από το κράτος, θα τα λύσει μια κι έξω η εργατική εξουσία.


Το καθήκον των κομμουνιστών είναι να μετατρέψουν τη δικτατορία του προλεταριάτου από πολιτικό στόχο για το μέλλον σε πάλη καθημερινή στο σήμερα. Κι αυτό το κάνουν, όταν για τα σοβαρά πολιτικά ζητήματα διατυπώνουν και προτείνουν στην εργατική τάξη και τους συμμάχους της να παλέψουν μεταβατικά αιτήματα. Αιτήματα δηλαδή που απαντούν άμεσα στα προβλήματα, αλλά ολοκληρωμένα και στο σύνολό τους μπορούν να ικανοποιηθούν μόνο μέσα από την ανατροπή του καπιταλισμού και μόνο από την επαναστατική εξουσία του προλεταριάτου. Κατά συνέπεια, η διέξοδος από την κρίση που έχουν να προτείνουν σήμερα οι κομμουνιστές δεν είναι μία πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση, η οποία έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται να δώσει λύσεις τους εργαζόμενους παρά μόνο ανάσα ζωής στον καπιταλισμό. Ούτε μπορεί να συνίσταται σε μικρο-αστικές αυταπάτες για κάποια θολή φιλολαϊκή κατάσταση π.χ. καπιταλισμό χωρίς μονοπώλια. Η μόνη διέξοδος από την κρίση είναι η αντιμετώπιση της αιτίας της, του παρηκμασμένου καπιταλισμού. Η μόνη απάντηση της εργατικής τάξης είναι η επαναστατική ανατροπή του. Οι κομμουνιστές έχουν να προτείνουν στους υπόλοιπους εργάτες εκείνο το πρόγραμμα πάλης που οδηγεί σε αυτή την ανατροπή και αποτελεί διέξοδο για τους εργαζόμενους και όχι για τον καπιταλισμό.

(βλ. Κ. Μπατίκα, Μεταβατική περίοδος και μέτρα μετάβασης στο σοσιαλισμό-κομμουνισμό, Αριστερή Ανασύνταξη, 2000, τ. 16, 17 & 2001, τ. 18 και Κ. Μπατίκα, Η νίκη της επανάστασης σε μία χώρα και η παγκόσμια ολοκλήρωσή της, Αριστερή Ανασύνταξη, 2001, τ. 19-20 )



Το ενιαίο μέτωπο της εργατικής τάξης


Οι κομμουνιστές δεν διασπούν, δεν διαχωρίζουν, αλλά ενώνουν τους εργάτες στον αγώνα για τα κοινά ταξικά τους συμφέροντα από τα πιο άμεσα και καθημερινά μέχρι την μακροπρόθεσμη ιστορική προοπτική. Στη δίνη της σημερινής κρίσης, ο τρόμος των καπιταλιστών είναι ο ενιαίος και ανυποχώρητος αγώνας της εργατικής τάξης. Δεν είναι λοιπόν άλλο το καθήκον των κομμουνιστών από το να οικοδομήσουν μία νέα ενότητα της εργατικής τάξης, το ενιαίο μέτωπο πάλης της απέναντι στον καπιταλισμό, το μέτωπο που μπορεί να παλέψει για την ανατροπή του. Γι’ αυτό, η γραμμή των κομμουνιστών δεν μπορεί να οδηγεί στην περιχαράκωσή τους από τους υπόλοιπους εργάτες, στο όνομα οποιασδήποτε «ταξικότητας» και «επαναστατικότητας». Η δουλειά τους είναι μέσα στο σύνολο της εργατικής τάξης, μέσα σε όλες τις μαζικές της οργανώσεις, με ένα και μοναδικό στόχο: να συνενώσουν όλη την εργατική τάξη ενάντια στους καπιταλιστές.


Η οικονομική και κοινωνική κρίση προσφέρει μία ιστορική ευκαιρία στις δυνάμεις της Αριστεράς για να δώσουν άμεσα σάρκα και οστά στο ενιαίο μέτωπο. Θέτει όμως ταυτόχρονα εκβιαστικά ερωτήματα: Έχει η Αριστερά πρόγραμμα που οδηγεί από την υπεράσπιση των συμφερόντων των εργατών στην απελευθέρωσή τους από την καπιταλιστική σκλαβιά; Έχει την κατεύθυνση να παλέψει με όλους τους εργαζόμενους για την υλοποίηση ενός τέτοιου προγράμματος; Με άλλα λόγια, υπάρχει πολιτική κατεύθυνση που πάει πέρα από εκκλήσεις για γενικόλογη διαμαρτυρία και αναποτελεσματική «αντίσταση», κατεύθυνση που οδηγεί στη λύση της κρίσης από την ίδια την εργατική τάξη;

(Βλ. Κ. Μπατίκας, Το Ενιαίο Μέτωπο και η πρακτική της Ελληνικής Αριστεράς, Αριστερή Ανασύνταξη, 2006, τ.29 και περισσότερα στο Κ. Μπατίκας, Συνδικάτα και Πολιτική, Εργοεκδοτική, Αθήνα, 1994)



Η παρέμβαση των κομμουνιστών στις κρίσεις του αστικού κοινοβουλευτισμού


Η διαγραφή του Κώστα Μπατίκα από το ΚΚΕ το 1989 ήταν φυσικά αποτέλεσμα από την κάθετη διαφωνία του με τον κυβερνητισμό, αλλά συνοδεύτηκε με μία πρότασή του για διαφορετική παρέμβαση στην τότε κοινοβουλευτική κρίση. Τη γενικότερη σημασία αυτής της πρότασης πολλοί τότε και σήμερα δεν αντιλήφθηκαν. Πρότεινε λοιπόν, αντί η Αριστερά να «βάλει πλάτη» σε οποιαδήποτε αστική κυβέρνηση, να στηρίξει οποιαδήποτε κυβέρνηση μόνο για να υλοποιήσει ένα πρόγραμμα που συνιστούσε μία σειρά σημαντικών αιτημάτων της εργατικής τάξης, και μόνο για τον χρόνο υλοποίησής του. Έδειξε με αυτόν τον τρόπο ένα δρόμο παρέμβασης που εκφράζει τα άμεσα συμφέροντα της εργατικής τάξης και παράλληλα αφυπνίζει τη συνείδηση της ίδιας της τάξης, δείχνοντας τη δύναμή της απέναντι στο κράτος αλλά και ότι η δυνατότητά της να επιβάλλει λύσεις στα πλαίσια του αστικού κράτους είναι περιορισμένη. Έδειξε επίσης ότι η κρίση του αστικού πολιτικού συστήματος είναι η ευκαιρία για αυτοτελή παρέμβαση των κομμουνιστών, η οποία μπορεί να φέρει την επανάσταση ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματοποίησή της. Πόσοι στην Αριστερά αντιλαμβάνονται έτσι τη σημερινή κρίση; Τι άλλο συνιστά αυτή και όποια άλλη κρίση του συστήματος παρά η ευκαιρία για την παρέμβαση των κομμουνιστών που την οξύνει με σκοπό να γίνει κρίση επαναστατική; Και τι άλλο κάνει η Αριστερά αδιαφορώντας γι’ αυτή την ιστορική ευκαιρία από το να προδίδει την προοπτική της επανάστασης, την ίδια στιγμή που μπορεί στα λόγια να ορκίζεται σ’ αυτήν; Είναι ώρα να το σκεφτούν όλοι οι Αριστεροί που βρίσκονται σε αμηχανία μπροστά στην ερώτηση «ποια διέξοδο από την κρίση προτείνεται εσείς;», μαζί και τα υψηλόβαθμα στελέχη της Αριστεράς στα τηλεοπτικά πάνελ, που απαντούν σε τέτοιες ερωτήσεις με γενικόλογες εκκλήσεις για αγώνα, αντίσταση κ.λπ. χωρίς να ορίζουν το περιεχόμενο του αγώνα και την άμεση διέξοδο που προτείνουν στους εργαζόμενους, όπως είναι η ευθύνη τους.

(Βλ. Το κείμενο παραίτησης του Κ.Μπατίκα, Αριστερή Ανασύνταξη, 2009, τ. 34-35, σ. 49-54).


Ο Κώστα Μπατίκας αγωνίστηκε σε όλα τα πεδία χωρίς να κάνει πίσω – στο πεδίο της επιβίωσης, της ταξικής πάλης, της εσωκομματικής πάλης. Έφυγε, έχοντας ολοκληρώσει τον τελευταίο του αγώνα, τον αγώνα για ζωή. Αγώνα δύσκολο και μοιραίο, αλλά όχι μάταιο. Το αποτέλεσμά του ήταν το νέο βιβλίο του, που θα κυκλοφορήσει σε λίγους μήνες. Θα μας δώσει μία διεξοδική ανάλυση της μαρξιστικής θεωρίας για τον κομμουνισμό. Ο συγγραφέας έκανε την προεργασία για το βιβλίο αυτό, σε εποχές που το θέμα φάνταζε παρωχημένο και ο ίδιος τουλάχιστον γραφικός. Το βιβλίο θα βγει σε μια εποχή που το θέμα θα θεωρείται από πολλούς όχι μόνο επίκαιρο – όπως πάντοτε όσο ζούμε σε μισθωτή σκλαβιά, είναι – αλλά και ζωτικής σημασίας.