Αραβικός κόσμος: επισιτιστική κρίση και λαϊκές κινητοποιήσεις

Συνεχίζονται στις χώρες της Β. Αφρικής και συνολικότερα στον Αραβικό κόσμο, οι λαϊκές κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν με αφορμή τις αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων και πλέον, ενδέχεται να πάρουν ανεξέλεγκτες - για τα αυταρχικά καθεστώτα της περιοχής - διαστάσεις.

Σύμφωνα με τον ειδικό εισηγητή του Ο.Η.Ε. για τη σίτιση Ολιβιέ ντε Σιτέρ, βρισκόμαστε στα σκαριά μιας επισιτιστικής κρίσης, ίσως μεγαλύτερης από αυτήν του 2008. Μιας επισιτιστική κρίσης, που οφείλεται κυρίως στα κερδοσκοπικά παιχνίδια που παίζονται στις αγορές εμπορευμάτων και όχι σε πραγματική έλλειψη τροφίμων, όπως πολλοί προσπαθούν να παρουσιάσουν, εξαιτίας μεγάλων φυσικών καταστροφών (πυρκαγιές στη Ρωσία κ.α.). Ο Σιτέρ αναφέρει χαρακτηριστικά στη γαλλική εφημερίδα Les Echos: «Παρόλο που τα αποθέματα σε τρόφιμα αποκαταστάθηκαν το 2008 και το 2009, το άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στην πραγματικότητα της ύπαρξης αυτών των αποθεμάτων και την εξέλιξη των τιμών στην αγορά παραμένει αξιοσημείωτο».

Έτσι, από το καλοκαίρι άρχισε ένα αδικαιολόγητο κύμα αυξήσεων στα βασικά είδη διατροφής στις χώρες του Μαγκρέμπ και συνολικότερα στον τρίτο κόσμο, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν συνθήκες απόγνωσης στους πληθυσμούς της περιοχής. Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη σημασία αυτών των αυξήσεων για τους λαούς της περιοχής, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι οι κάτοικοι της Αλγερίας ξοδεύουν το 53% του εισοδήματός τους για την αγορά τροφίμων. Στο Μαρόκο, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 63% και στην Τυνησία 36%, τη στιγμή που στις ΗΠΑ είναι μόλις 9% και στην Ελλάδα 16%.

Οι εξελίξεις όμως, στις χώρες της περιοχής είχαν αρχίσει να εξελίσσονται σε ένα πολύ επικίνδυνο κοκτέιλ για τα καθεστώτα της περιοχής, πολύ πριν την είσοδο της επισιτιστική κρίσης. Στην Αλγερία, το 75% του πληθυσμού είναι κάτω των 25 ετών. Και, ενώ με βάση τα επίσημα στοιχεία, το ποσοστό της ανεργίας μεταξύ αυτών είναι 30%, με βάση ανεξάρτητους υπολογισμούς, ανέρχεται σε 50%!

Στην Τυνησία, το 55% του πληθυσμού είναι κάτω των 25 ετών και η επίσημη ανεργία σε αυτές τις ηλικίες ξεπερνάει το 30%. Η διαφορά εδώ είναι ότι ο ένας στους 2 ανέργους είναι απόφοιτος Πανεπιστημίου. Παρόμοιες είναι οι συνθήκες στο Μαρόκο και στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής.

Ταυτόχρονα, οι νέοι άνθρωποι που βιώνουν αυτήν την κατάσταση, βλέπουν τις αστικές τάξεις της περιοχής, που αποτελούνται κυρίως από αξιωματούχους των δικτατορικών καθεστώτων, να λυμαίνονται τον τεράστιο πλούτο των χωρών τους με τον πιο ξετσίπωτο τρόπο, σε συνεργασία με τις πολυεθνικές των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι το 50% της εθνικής οικονομίας της Τυνησίας ελέγχεται, με τον έναν ή άλλο τρόπο, από τις οικογένειες του Μπεν Αλί και της συζύγου του, Λεϊλά. Αυτό δεν εμπόδισε τον Στρος Καν να δηλώσει, το 2008 κατά την επίσκεψή του στη χώρα, ότι η Τυνησία αποτελεί πρότυπο ανάπτυξης στην περιοχή και όχι μόνο.

Αν σε όλα τα παραπάνω προσθέσουμε την αντιμεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε. και την αφαίρεση της διεξόδου που έδινε σε μεγάλα τμήματα της νεολαίας αυτών των χωρών η μαζική μετανάστευση προς την Ευρώπη, κυρίως μετά το 2008 και την οικονομική κρίση, μπορούμε να κατανοήσουμε τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς της αστικής τάξης στις χώρες αυτές, αλλά και των Ευρωπαίων και Αμερικανών «συνεταίρων» τους για το πώς θα διαχειριστούν την κατάσταση, για να μην κινδυνεύουν τα συμφέρονται και η εξουσία τους.

Και για να συνειδητοποιήσουμε το βαθμό της ανησυχίας των καθεστώτων της περιοχής, αρκεί μόνο ένα απόσπασμα από άρθρο για τα γεγονότα στην Τυνησία, από την εφημερίδα «Τα Νέα σήμερα». Η εφημερίδα ανήκει στον πρωθυπουργό του Μαρόκου Αμπάς Ελ Φασί, που όταν ήταν υπουργός εργασίας ενεπλάκη στο σκάνδαλο «Annajat» που είχε ως αποτέλεσμα να γίνουν 4 αυτοκτονίες, 12 άτομα να μπουν στη φυλακή και 90.000 εργαζόμενοι να εξαπατηθούν από την προσφορά εργασίας με πλαστά συμβόλαια. Μας λέει λοιπόν η εφημερίδα για την Τυνησία: «Αυτό που συνέβη ήταν σεισμός που συγκλόνισε τον αραβικό κόσμο, ήταν η γέννηση της πρώτης Αραβικής επανάστασης σε μια κοντινή μας χώρα» και συνεχίζει παρακάτω: «η διαφθορά, ο νεποτισμός, τα παράνομα προνόμια και η έλλειψη της ελευθερίας ήταν οι αιτίες που γέννησαν την επανάσταση στην Τυνησία» και στο τέλος καταλήγει: «Αυτό που συνέβη στην Τυνησία στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα στο Μαρόκο και στον Αραβικό κόσμο. Ας λάβουν οι ηγέτες τα μηνύματα».

Η περίπτωση της Τυνησίας

Εδώ και πάνω από ένα μήνα, από τις 17 Δεκέμβρη, ημέρα της αυτοπυρπόλησης του 26χρονου Μοχάμεντ Μπουαζίζι, ο οποίος ήταν απόφοιτος πληροφορικής, πουλούσε λαχανικά για να ζήσει και οι αρχές κατέσχεσαν τον πάγκο του, οι δρόμοι όλων των μεγάλων πόλεων συγκλονίζονται από τις μαζικές κινητοποιήσεις των νέων ανθρώπων, κάτω από το σύνθημα «Αξιοπρέπεια, Ψωμί, Ελευθερία». Για πρώτη φορά στον Αραβικό κόσμο, το λαϊκό κίνημα κατάφερε να ανατρέψει έναν δικτάτορα, που μάλιστα συνεργαζόταν άμεσα με τις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Παρότι το κίνημα δεν έχει σαφή πολιτική πρόταση, ο κόσμος στους δρόμους ενστικτωδώς καταλαβαίνει ότι μένουν πολλά ακόμα να γίνουν ώστε να δικαιωθούν οι αγώνες του. Αιχμή της πάλης, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, είναι να μην συμμετάσχει στη μεταβατική κυβέρνηση που θα προετοιμάσει τις εκλογές του καλοκαιριού, κανένας εκπρόσωπος του καθεστώτος.

Η Τυνησία, είναι μια χώρα που από το 1956 μέχρι σήμερα έχει κυβερνηθεί από δύο δικτάτορες, τον Χαμπίμπ Μπουργκίμπα και τον Μπεν Αλί. Η χώρα, παρότι από τη δεκαετία του ’80 είναι προσδεμένη στο ΔΝΤ και ακολουθεί πιστά τις κατευθύνσεις του, κράτησε τους τομείς της υγείας και της παιδείας υπό κρατικό έλεγχο, δαπανώντας μάλιστα το 6% του ΑΕΠ για την παιδεία.

Αυτό το έκανε κυρίως για να ενισχύσει τα κοσμικά χαρακτηριστικά του κράτους, μιας και είναι γνωστό ότι οι ισλαμικές οργανώσεις προσεγγίζουν μαζικά τους αραβικούς πληθυσμούς, καλύπτοντας τα κενά των κρατών στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας. Το αποτέλεσμα ήταν η χώρα να αποκτήσει ένα αξιόλογο σύστημα εκπαίδευσης και υγείας. Έχει καθιερωθεί δεκάχρονη δωρεάν υποχρεωτική εκπαίδευση και δωρεάν δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, στην Τυνησία οι θρησκευτικές οργανώσεις δεν έχουν καταφέρει, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, να έχουν μαζική απήχηση. Από την άλλη, έχουμε ένα μεγάλο ποσοστό της νεολαίας να αποτελείται από ανέργους ή ημιαπασχολούμενους πτυχιούχους. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ένας Γάλλος επιχειρηματίας στη «Monde», «στην Τυνησία, μπορεί ο βενζινάς να έχει μάστερ κοινωνιολογίας, η καθαρίστρια να είναι φιλόλογος και ο πλανόδιος μανάβης να έχει Phd στα μαθηματικά». Έτσι, βλέπουμε πως η περίπτωση του Μοχάμεντ Μπουαζίζι που αυτοπυρπολήθηκε είναι παρόμοια με εκατομμυρίων συμπατριωτών του.