[2020-08-08] Για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί

Σχετικά με τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας από μουσείο σε τζαμί

Ο Λιβάνιος, ο σπουδαιότερος ρήτορας και σοφιστής του τετάρτου αιώνα μ.Χ., δάσκαλος του Μεγάλου Βασιλείου, του Ιωάννη Χρυσοστόμου και του Ιουλιανού, εθνικός στο θρήσκευμα, το 386 μ.Χ., στο Υπέρ των ελληνικών ναών, απευθυνόμενος στον θρησκόληπτο χριστιανό αυτοκράτορα Θεοδόσιο, αναφέρει:

«Οι ναοί, όπως και άλλα πράγματα, είναι περιουσία των βασιλιάδων. Σκέψου, όμως, αν είναι συνετοί, όσοι από μόνοι τους αφανίζουν αυτό που τους ανήκει. Αυτός που πετάει τα λεφτά του στη θάλασσα, έχει χάσει τα λογικά του. Αν ένας καπετάνιος κόψει το παλαμάρι που συγκρατεί το καράβι ή διατάξει σε ένα ναύτη να πετάξει το κουπί στη θάλασσα, θα τον περάσουν για άρρωστο Αν τώρα ένας άρχοντας βλάψει έστω και ελάχιστα μια πόλη, θεωρείται μεγάλος ευεργέτης της; Γιατί πρέπει να καταστρέψει κάτι που είναι δυνατό να αλλάξει την χρήση του; Μα δεν είναι εξευτελιστικό για ένα στρατό να πολεμά να γκρεμίσει τα ίδια του τα τείχη και ο υπεύθυνος στρατηγός να τον διατάζει να στραφεί ενάντια σε πανύψηλα οικοδομήματα, που αναγέρθηκαν πριν από πολύ καιρό με μεγάλο ζήλο και η αποπεράτωση τους ήταν γιορτή για τους τότε βασιλιάδες;»

(σελ.109-111, ΛΙΒΑΝΙΟΣ, Υπέρ των ελληνικών ναών – θρήνος για τον Ιουλιανό – Προς αυτούς που τον είπαν βαρετό, 5η έκδοση, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΘΥΡΑΘΕΝ)

1100 χρόνια περίπου αργότερα, ο τελευταίος Αυτοκράτορας της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που περιλάμβανε την Πελοπόννησο πλην ενετικών κτήσεων, τα νησιά του Βόρειου Αιγαίου και την Κωνσταντινούπολη με τις γύρω περιοχές, Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, στον τελευταίο του λόγο, όπως τον αναφέρει ο Γεώργιος Φραντζής, λίγο πριν πέσει νεκρός με την άλωση της Πόλης, ανάμεσα σε άλλα αναφέρει:

«Θέλει (ο άπιστος σουλτάνος) να πάρει τις άγιες εκκλησίες μας, όπου προσκυνάμε την Αγία Τριάδα και δοξολογούμε το άγιο πνεύμα του θεού, και όπου άγγελοι υμνούν τον θεό και την ενανθρώπιση του, για να τις κάνει τόπο λατρείας της ψεύτικης θρησκείας του ανόητου ψευδοπροφήτη Μωάμεθ, και στάβλο για άλογα και καμήλες.»

(σελ.58-59, ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΡΑΝΤΖΗΣ, ΝΙΚΟΛΟ ΜΠΑΡΜΠΑΡΟ, Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ Το χρονικό της πολιορκίας και της άλωσης της Κωνσταντινούπολης, εκδόσεις Α.Α. ΛΙΒΑΝΗ)

Με άλλα λόγια, ο Κωνσταντίνος κατηγορεί τους μωαμεθανούς ότι θα κάνουν αυτά που αρνήθηκαν να πράξουν οι ίδιοι οι χριστιανοί για του ναούς της αρχαίας θρησκείας που πυρπόλησαν, κατεδαφίσουν, ρήμαξαν πλην ελάχιστων εξαιρέσεων που άλλαξαν την χρήση τους μετατρέποντας τους σε εκκλησίες.

Η Αγία Σοφία στέκει ακόμη στη θέση της επειδή οι Οθωμανοί, για πάνω από 400 χρόνια τη συντήρησαν αλλάζοντας ακριβώς τη χρήση της από εκκλησία σε τέμενος πρώτα και μετά σε μουσείο. Άλλωστε η Αγία Σοφία, όσο και να ενοχλεί το θρησκευτικό συναίσθημα των χριστιανών, αποτελεί περιουσία του τούρκικου αστικού κράτους. Εάν το τούρκικο κράτος επιθυμεί να την μετατρέψει σε τέμενος ή σε μουσείο ή σε κοινοβούλιο είναι δικαίωμα του που πηγάζει από την πραγματικότητα ότι η Αγία Σοφία αποτελεί περιουσία του.

Οι αλαλαγμοί και οι κραυγές που ακούγονται από αριστερά και δεξιά δεν είναι παρά αντιδράσεις στο συναισθηματικό και δεν αποτελούν έκφραση της λογικής. Σε μεγάλο ποσοστό υποκρύπτουν τη Μεγάλη Ιδέα και όλο τον εθνικισμό που αυτή περικλείει.

Όμως ποια πρέπει να είναι η στάση της Κομμουνιστικής Αριστεράς;

Ο Λένιν, ήδη από το 1905, στο Σοσιαλισμό και Θρησκεία αναφέρει:

«Η θρησκεία πρέπει να είναι ατομική υπόθεση για το κράτος, αυτό ζητάμε εμείς, σε καμιά περίπτωση όμως δεν μπορούμε να θεωρούμε τη θρησκεία ατομική υπόθεση για το κόμμα μας. Το κράτος δεν πρέπει να έχει καμιά δουλειά με τη θρησκεία, οι θρησκευτικοί σύλλογοι δεν πρέπει να συνδέονται με την κρατική εξουσία. Ο καθένας πρέπει να είναι ολότελα ελεύθερος να πρεσβεύει όποια θρησκεία θέλει ή να μην παραδέχεται καμία θρησκεία, δηλαδή να είναι άθεος, όπως και είναι συνήθως κάθε σοσιαλιστής. Δεν επιτρέπονται σε καμία περίπτωση κανενός είδους διακρίσεις δικαιωμάτων ανάμεσα στους πολίτες εξαιτίας των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων. Πρέπει να καταργηθεί απόλυτα ακόμα και κάθε υπόμνηση στα επίσημα έγγραφα σχετικά με το άλφα ή βήτα θρήσκευμα των πολιτών. Δεν πρέπει να δίνεται καμία επιχορήγηση στην επίσημη εκκλησία του κράτους, καμία επιχορήγηση από τα χρήματα του δημοσίου στις εκκλησιαστικές και θρησκευτικές ενώσεις, που πρέπει να γίνουν ενώσεις πολιτών–ομοϊδεατών ολότελα ελεύθερες και ανεξάρτητες από την κρατική εξουσία. Μόνο με την ολοκληρωτική εφαρμογή αυτών των διεκδικήσεων μπορεί να μπει τέρμα στο επαίσχυντο εκείνο παρελθόν, τότε που η εκκλησία βρίσκονταν σε δουλοπαροικιακή εξάρτηση από το κράτος.»

(σελ.14-15, Β.Ι.ΛΕΝΙΝ, Σοσιαλισμός και θρησκεία, εκδόσεις ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ)

Αυτό που κάνει ο Ερντογάν από τη δική του πλευρά με τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας από μουσείο σε τζαμί, και οι αστικές, αλλά και μη αστικές, πολιτικές δυνάμεις μαζί με το παπαδαριό από τη δική μας πλευρά, με τους «θρήνους» για αυτήν την μετατροπή, δεν είναι παρά η αντίπερα όχθη αυτών των λενιστικών θέσεων. Πρόκειται δηλαδή για χρησιμοποίηση της θρησκείας από το αστικό κράτος, δηλαδή, από την κυρίαρχη αστική τάξη του τουρκικού και ελληνικού κράτους, για σκοπούς πολιτικούς: για την προβολή της δύναμης του αστικού κράτους εντός και εκτός συνόρων, για την καθυπόταξη του λαού και την υφαρπαγή της συναίνεσής τους στα σχέδια των κυρίαρχων αστικών τάξεων.

Και στην Ελλάδα και στην Τουρκία, οι αστικές τάξεις υποβάλλουν τις εργατικές τάξεις και τα εργαζόμενα στρώματα σε λιτότητα και καταστολή. Η θρησκεία έρχεται να παίξει το βρώμικο ρόλο της: να κάνει τους καταπιεζόμενους να ξεχάσουν τα ασυμφιλίωτα συμφέροντά τους προς τους εθνικούς τους καταπιεστές, αλλά και προς τους καταπιεστές των άλλων κρατών, και να συνταχθούν σε κοινό μέτωπο μαζί τους ενάντια σε άλλους καταπιεζόμενους  στα πλαίσια της εθνικής και θρησκευτικής ενότητας.

Από την πλευρά τη δική μας, είναι καθήκον μας όχι να διαμαρτυρόμαστε για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, αλλά να παλεύουμε για να μετατραπεί η τεράστια εκκλησιαστική περιουσία σε περιουσία της εργατικής τάξης, δηλαδή, να παλεύουμε για την απαλλοτρίωσή της από το εργατικό κράτος, μιας και η αστική τάξη στην Ελλάδα φάνηκε ανίκανη να πραγματοποιήσει τα καθήκοντά της, και τη χρήση αυτής της περιουσίας για τις ανάγκες των εργαζομένων. Θα πρέπει να υπενθυμίζουμε στην εργατική τάξη της χώρας ότι τα μνημόνια που ζει στο πετσί της δεν έχουν αγγίξει την Εκκλησία και τα προνόμια της. Θα πρέπει να παλεύουμε για τον πλήρη διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, την αποδημοσιοϋπαλληλοποίηση των ιερέων, τη μετατροπή της ορθόδοξης εκκλησίας και κάθε άλλης εκκλησίας σε ένωση πολιτών-ομοϊδεατών, όπως γράφει ο Λένιν.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να δοθεί οριστικό τέλος για τη χρήση της Αγίας Σοφίας από τους Τούρκους συντρόφους, όταν επιτελέσουν τον μετασχηματισμό του τουρκικού αστικού κράτους με το τσάκισμα των μηχανισμών του.

 

Γαλίζης Νίκος