Εκδηλώσεις μνήμης για το έργο και τη δράση του Κώστα Μπατίκα

Με δυο εκδηλώσεις μνήμης, σε Αθήνα και Γιάννενα, η κομμουνιστική οργάνωση ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ, πολλοί σύντροφοι και φίλοι, τίμησαν τη μνήμη του Κώστα Μπατίκα, συζήτησαν για τη ζωή, το έργο και την δράση του.

Στα Γιάννενα η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 21 Νοέμβρη στην αίθουσα του Εργατικού Κέντρου Η εκδήλωση οργανώθηκε από οργανωτική επιτροπή που την αποτελούσαν οι σ. Κώστας Τσακτσίρας, Θ. Πατσιούρας και Α. Καρακίτσος. Την παρακολούθησαν 70 άτομα και παρουσιάστηκε η εισήγηση για την πολιτική και θεωρητική του δραστηριότητα από τους σ. Κωνσταντακόπουλο Γ. και Φουσέκη Χ. αντίστοιχα. Στην εκδήλωση παρενέβησαν και άλλοι σύντροφοι.

Το συμπέρασμα που βγήκε από την συζήτηση είναι ότι το έργο του σ. Κώστα Μπατίκα πριν αλλά και μετά το 1989, αποτελεί μέρος ενός πολύ πλατύτερου θεωρητικού και πολιτικού συνόλου με το οποίο βρίσκεται σε τέλεια συνοχή. Αποτελεί μέρος του προγράμματος δράσης του προλεταριάτου που αγωνίζεται για την χειραφέτησή του.

Στην Αθήνα η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 25 Νοέμβρη και άνοιξε με τις εισηγήσεις του σ. Γ. Κωσταντακόπουλου και του σ. Χ. Φουσέκη εκ μέρους της κ.ο. ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ. Από τις τοποθετήσεις, φάνηκε ότι οι σύντροφοι που γέμισαν την αίθουσα του συλλόγου υπαλλήλων της Τράπεζας Ελλάδος, ήθελαν να συνδέσουν το θεωρητικό έργο του σ. Μπατίκα με τη ζωντανή πολιτική πραγματικότητα και τα ζητήματα που απασχολούν τους κομμουνιστές στην πολιτική τους δράση. Το λόγο πήραν ανένταχτοι κομμουνιστές, σύντροφοι του Κώστα Μπατίκα από την Αριστερή Ανασύνταξη και την κ.ο. ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ και εκπρόσωποι των οργανώσεων. Ο σ. Δημητρης Δεσύλλας από το ΝΑΡ μίλησε για την ανάγκη της ενότητας των κομμουνιστών, διαδικασία την οποία συνέδεσε με την πολιτική μετωπική συνεργασία των οργανώσεων της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Στο ίδιο μοτίβο κινήθηκε και ο σ. Χρήστος Μπίστης από το ΕΚΚΕ, τονίζοντας την πλευρά του πολιτικού μετώπου. Ο σ. Σοφρώνης Παπαδόπουλος από την ΟΚΔΕ επέμεινε στη θεωρητική συνεισφορά του σ. Μπατίκα, ενώ ο σ. Θόδωρος Κουτσουμπός από το ΕΕΚ αναφέρθηκε στα γεγονότα του περσινού Δεκέμβρη, τονίζοντας ότι πρέπει να βλέπουμε τη ζωντανή πραγματικότητα και να μην μένουμε στις «φόρμουλες». Την εκδήλωση παρακολούθησε η οικογένεια του συντρόφου Μπατίκα, η σύζυγός του Δωροθέα, ο γιος του Δημήτρης και ο αδελφός του Θεόφιλος. Στο κλείσιμο της συζήτησης τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του συντρόφου.

Παραθέτουμε κάποια αποσπάσματα από τις εισηγήσεις των συντρόφων Γιώργου Κωσταντακόπουλου και Χρήστου Φουσέκη για την πολιτική και θεωρητική δράση του Κώστα Μπατίκα.

ΓΚ: “Το δύσκολο μετά το ’89 και μέχρι σήμερα για τον κομμουνιστή είναι να καταλάβει πώς όσο μικρός και αν είναι μπροστά στη μεγάλη ήττα, αυτός πρέπει να σηκώσει το βάρος της και αυτός να βάλει πλάτη για την αντιστροφή της. Όταν λοιπόν είπαμε με τον Μπατίκα και λίγους ακόμα συντρόφους να δράσουμε, είχαμε επίγνωση ότι η μικρότητα δεν σε απαλλάσσει από το ιστορικό καθήκον που έχεις. Το καθήκον αυτό, το να ξαναγίνει το ιστορικά ηττημένο εργατικό κίνημα ο πραγματικός φορέας της νέας κοινωνίας και να την επιβάλλει, το ονομάσαμε ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ. Θεωρήσαμε ότι δεν υπάρχουν στεγανά για τους κομμουνιστές στη διαδικασία της ανασύνταξης, ότι αυτή πρέπει να είναι θεωρητική, πολιτική και οργανωτική. Ότι επίσης δεν υπάρχουν θέσφατα αλλά και για να αποδεχτούμε και για να απορρίψουμε οτιδήποτε από την επαναστατική θεωρία πρέπει αυτό να έχει πριν υποβληθεί σε κριτικό έλεγχο. Πράγμα που προαπαιτεί να μελετηθεί η επαναστατική θεωρία από το πρωτότυπο, σε βάθος και με κριτικό πνεύμα.

Μιλώντας τότε και σήμερα για ενότητα των κομμουνιστών, οφείλουμε να προσδιορίσουμε το ποιοι είναι οι κομμουνιστές, πράγμα καθόλου δεδομένο για όποιον δεν έχει παρωπίδες. Πρέπει να επανακαθορίσουμε, να «επανανακαλύψουμε από το μαρξισμό» κατά το νεολογισμό του Κώστα, τον κομμουνισμό. Να τον ανακαλύψουμε βγάζοντας από πάνω του πολλά στρώματα σκουριάς που του φόρεσε με τον καιρό η κάθε λογής διαστρεβλωτική επαναδιατύπωσή του. Αυτό το καθήκον έγινε έκτοτε για τον Κώστα Μπατίκα έργο ζωής και το έργο του έφτασε στο βιβλίο του που πρόκειται να εκδοθεί σύντομα πάνω στο θέμα.

Για τον Μπατίκα, μετά την αποχώρηση από το ΚΚΕ, η ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ ήταν σε νέες συνθήκες η συνέχιση του αγώνα για να υπάρξει μία μέρα ένα επαναστατικό κόμμα, που θα είναι μοναδικά απαραίτητο όπλο της εργατικής τάξης στη μάχη για την εγκαθίδρυση της εξουσίας της και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού-κομμουνισμού.. Το πιο ενδιαφέρον ωστόσο δεν είναι η πίστη του στην αναγκαιότητα του επαναστατικού κόμματος αλλά το παράδειγμα που έδωσε με τον τρόπο που αποχώρησε από το ΚΚΕ. Ο Μπατίκας δεν κατήγγειλε απλώς τον κυβερνητισμό του ΚΚΕ το ’89 αλλά αντιπρότεινε μία μοναδικά επαναστατική πολιτική πρακτική. Επέδειξε ένα δρόμο παρέμβασης που εκφράζει τα άμεσα συμφέροντα της εργατικής τάξης και παράλληλα αφυπνίζει τη συνείδηση της ίδιας της τάξης δείχνοντας τη δύναμή της απέναντι στο κράτος αλλά και ότι η δυνατότητά της να επιβάλλει λύσεις στα πλαίσια του αστικού κράτους είναι περιορισμένη. Δεν πρότεινε τακτική Πόντιου Πιλάτου στο όνομα μιας ιδεολογικής καθαρότητας αλλά αυτοτελή παρέμβαση των κομμουνιστών – δεν μπαίνουν σε αστική κυβέρνηση και στηρίζουν όποια υλοποιήσει πλαίσιο αιτημάτων της εργατικής τάξης και μόνο για αυτό της το έργο.

Το θεωρητικό έργο του Μπατίκα για την εργατική τάξη και το συνδικαλιστικό της κίνημα λόγω της επιστημονικής τεκμηρίωσής του και της ευρύτητάς του ξεπερνά τα στενά όρια της ελληνικής εμπειρίας. Απάντησε σε απόψεις που ήθελαν να περιορίσουν την εργατική τάξη στους χειρώνακτες και μόνο καθώς και σε άλλες που ήθελαν να την ξεχειλώσουν ώστε να περιλαμβάνει κάθε λογής μικροαστούς. Απάντησε με επάρκεια σε απόψεις που αμφισβητούσαν την επαναστατική φύση της εργατικής τάξης και άλλες που αντιμετώπιζαν το επαναστατικό υποκείμενο ως κάτι κατ’ ουσίαν ξεκομμένο από την εργατική τάξη και τη γέννηση του υποκειμένου αυτού ως κάτι διαφορετικό από τη συγκρότηση της εργατικής τάξης σε τάξη για τον εαυτό της.

Σε πρακτικό επίπεδο το πιο σημαντικό ήταν το γιατί και το πότε των παρεμβάσεών του. Αν κατανοήσει κανείς ότι η ήττα του ’90 είχε διαφορετικές εκφράσεις για το εργατικό κίνημα σε διαφορετικές χώρες τότε ίσως κατανοήσει ότι η ήττα του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα ήταν κυρίως ο εκφυλισμός του συνδικαλιστικού κινήματος. Αν είχαν υιοθετηθεί και εφαρμοστεί οι θέσεις που πρότεινε στο 10ο συνέδριο του ΚΚΕ ο Μπατίκας για τη δομή και τη λειτουργία των συνδικάτων, σε μία περίοδο επανοικοδόμησης του συνδικαλιστικού κινήματος στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, στην οποία πρωτοστατούσαν οι κομμουνιστές, τότε ίσως αυτή η ήττα είχε αποφευχθεί ή τουλάχιστον δεν είχε οδηγήσει στο σημερινό τέλμα.

Μετά την ήττα, δiατύπωσε αναλυτικότερα τις θέσεις του, στην αρχή ως ένα κείμενο «13 σημείων για την ανασύνταξη του συνδικαλιστικού κινήματος» και μετά στο βιβλίο του «Συνδικάτα και Πολιτική». Ήθελε να δείξει έναν άλλο δρόμο που απορρέει από την επαναστατική θεωρία και την παγκόσμια επαναστατική εμπειρία για να αντιπαρατεθούν οι κομμουνιστές και όλες οι ταξικές δυνάμεις μαζί τους στην γραφειοκρατικοποίηση και την αδρανοποίηση του συνδικαλισμού, μετατρέποντας τα συνδικάτα σε οργανώσεις ενότητας της εργατικής τάξης και σχολεία της ταξικής πάλης για όλους τους εργάτες.

Ό,τι πιο πρωτοπόρο και επαναστατικό είχε να προτείνει ο Μπατίκας για το κόμμα και τα συνδικάτα δεν ήταν παρά δείγματα μίας ευρύτερης αντίληψής του για το ρόλο των κομμουνιστών στην ταξική πάλη, αντίληψης που φυσικά δεν ήταν εφεύρεση δική του αλλά μεταφορά μέσα από βαθύτερη κατανόηση των αρχών της επαναστατικής τακτικής του ενιαίου μετώπου. Κάθε πρωτοβουλία, κάθε συνεργασία σε συνδικαλιστικό και πολιτικό επίπεδο πρέπει να κρίνεται με πρώτιστο κριτήριο αν προωθεί ή όχι το Ενιαίο Μέτωπο της εργατικής τάξη και των συμμάχων της για την ανατροπή του καπιταλισμού. Και επειδή η τακτική αυτή στοχεύει στη ενότητα των δυνάμεων που θα πραγματοποιήσουν την επανάσταση δεν είναι ούτε φαντασιακός σχεδιασμός ούτε κάτι για το μακρινό αύριο. Είναι υπόθεση πρακτική και σημερινή. Γίνεται στην καθημερινή πάλη των κομμουνιστών με τους υπόλοιπους εργάτες, στην συνδικαλιστική πάλη για ενότητα και ταξικό προσανατολισμό του κινήματος, στην άμεση πολιτική δράση για το ανέβασμα της συνείδησης της εργατικής τάξης και την προσέλκυση συμμάχων της για την επανάσταση.”

ΧΦ: “Ο Κώστας Μπατίκας υπήρξε φύση θεωρητική. Γι’ αυτό συνηγορεί πρώτα πρώτα η μέθοδός του: η επιμονή του στη διαλεκτική προσέγγιση όλων των θεμάτων που διαπραγματεύεται∙ η τάση του για ολόπλευρη διαπραγμάτευσή τους∙ η παρακολούθηση της εξέλιξής τους μέσα στο χρόνο∙ η ικανότητά του να εμβαθύνει και να διεισδύει στην αντιφατική τους ουσία, να υποβάλλει διαρκώς τη θεωρία στη βάσανο της επαλήθευσής της από την ανθρώπινη πράξη∙ η επιτηδειότητα με την οποία εισάγει καινά δαιμόνια, προτείνει νέες οπτικές γωνίες, εισηγείται λύσεις ή προσεγγίσεις που υπερβαίνουν τον ασφυκτικό, στενά εμπειρικό, πρακτικίστικο και αντιγραφικό πνευματικό ορίζοντα του νεότερου ελληνισμού και της ελληνικής αριστεράς.

Το πρώτο καινό δαιμόνιο που εισέφερε στο σύγχρονο εργατικό κίνημα, ήταν η επανανακάλυψη και η ανάδειξη της σημασίας του βιομηχανικού συνδικαλισμού για την ευόδωση των καθημερινών διεκδικήσεων και για την ανύψωση του επιπέδου της ταξικής συνείδησης της εργατικής τάξης, στο 10ο συνέδριο του ΚΚΕ.

Η παραπέρα ενασχόληση του σ. Μπατίκα με την ιστορία, τη θεωρία και τα προβλήματα του ελληνικού και του παγκόσμιου συνδικαλιστικού κινήματος, έγινε με τη δημοσίευση μικρών πραγματειών σε περιοδικά όπως η ΚΟΜΕΠ και σε αντιπαραθέσεις αρχών με τον εργοδοτικό , υποταγμένο στο αστικό κράτος και στην αστική ή μικροαστική ιδεολογία συνδικαλισμό, με το ρεφορμιστικό συνδικαλισμό και με το μισοαναρχικό αριστερισμό της ευρωπαϊκής και της εγχώριας "Νέας Αριστεράς". Η ανάπτυξη της σχετικής προβληματικής του καταστάλαξε στο βιβλίο "συνδικάτα και πολιτική".

Αξιολογικά πρώτη θεωρητική προσφορά του Μπατίκα είναι η απομυστικοποίηση της «κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού».Για την κλασική μαρξιστική θεωρία ο σοσιαλισμός, η πρώτη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας, είναι μια κοινωνία αταξική, με το πολιτικό κράτος απονεκρωμένο, χωρίς εμπορευματική παραγωγή, με τους ελεύθερα συνεταιρισμένους παραγωγούς να διανέμουν μεταξύ τους τα καταναλωτικά αγαθά στη βάση της ποσότητας της εργασίας που προσφέρει ο καθένας στην κοινωνία. Όλα αυτά σημαίνουν ότι ο σοσιαλισμός είναι εφικτός μονάχα στο επίπεδο της οικουμένης ή στο επίπεδο των πιο αναπτυγμένων χωρών της οικουμένης. Ίσαμε τότε όμως, σε μια ή σε περισσότερες χώρες, είναι εφικτή η εγκαθίδρυση της δικτατορίας του προλεταριάτου και η προοδευτική ανέλιξη της οικοδόμησης του σοσιαλισμού με τη βαθμιαία μετατροπή της ιδιωτικής σε κοινωνική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, αρχίζοντας με την κρατικοποίησή της μεγάλης και με την εθελοντική συνεταιριστικοποίηση της μικρής παραγωγής.. Είναι όμως ανέφικτη η πλήρης νίκη του σοσιαλισμού σε μια μόνον ή σε περισσότερες, λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, όπως ισχυρίστηκε ο Στάλιν και διάδοχοί του. Με τη θεωρία του αυτή ο Στάλιν προσχώρησε στην καουτσκική/ μενσεβίκικη παράδοση που ταύτιζε το σοσιαλισμό με τη μεταβατική περίοδο. Ο εκλεκτός της σοβιετικής γραφειοκρατίας αναγόρευσε σε σοσιαλιστική μιαν εμπορευματική οικονομία η οποία αποτελείται από κρατικές, συνεταιριστικές και ιδιωτικές οικονομικές μονάδες που υποτίθεται ότι παράγουν σύμφωνα μ’ ένα δεσμευτικό, κεντρικό, γραφειοκρατικό σχεδιασμό. Η εγκαθίδρυση μιας τέτοιας εμπορευματικής οικονομίας (που δεν είναι βέβαια καπιταλισμός) οδηγεί νομοτελειακά στην παλινόρθωση του καπιταλισμού, καθώς ευνοεί τη διατήρηση και την ανάπτυξη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας, μέσα σε συνθήκες δικτατορίας της γραφειοκρατίας και μέσα σε ένα διεθνές καπιταλιστικό περιβάλλον.

Η θεωρητικά πρωτότυπη πρόταση του Μπατίκα απορρίπτει το ουτοπικό αίτημα να καταργηθεί εδώ και τώρα κάθε εμπορευματική παραγωγή∙ προβάλλει την αναγκαιότητα να ουσιαστικοποιηθεί, ως αντίβαρο στην αναγκαιότητα μακρόχρονης διατήρησης της εμπορευματικής παραγωγής, η δικτατορία του προλεταριάτου με την εγκαθίδρυση κράτους τύπου Κομμούνας ή σοβιετικής δημοκρατίας για όλη την περίοδο μετάβασης από την καπιταλιστική στην κομμουνιστική κοινωνία∙ υποδεικνύει το γεγονός ότι ο ιδιωτικός χαρακτήρας της παραγωγής διατηρείται και δεν μπορεί να εξαλειφτεί ολοσχερώς κατά τη μεταβατική περίοδο του μετασχηματισμού της ιδιωτικής σε κοινωνική ιδιοκτησία και της ανταγωνιστικής συνύπαρξης των χωρών της δικτατορίας του προλεταριάτου με τις καπιταλιστικές χώρες∙ υπογραμμίζει εκ νέου τον οικουμενικό, ακρατικό, αταξικό και μη εμπορευματικό χαρακτήρα του επιστημονικού σοσιαλισμού.

Ο Μπατίκας αποκατέστησε επίσης τη μαρξιστική εγκυρότητα της θεωρίας της διαρκούς επανάστασης και ανέδειξε την αναγκαιότητα της λησμονημένης τακτικής του ενιαίου μετώπου των εργατών για την πραγματοποίηση της διαρκούς επανάστασης. Ερμηνεύει την αναποτελεσματικότητα και τις ήττες του σύγχρονου εργατικού κινήματος με το γεγονός ότι η σοβιετική γραφειοκρατία και η κομμουνιστική αριστερά υποκατέστησε την τακτική του ενιαίου μετώπου της εργατικής τάξης με την τακτική των λαϊκών και αντιμονοπωλιακών μετώπων - με αναγκαίο επακόλουθο την ταξική συνεργασία με την αστική τάξη και την έμπρακτη εγκατάλειψη του αγώνα για τον κομμουνισμό και την προλεταριακή επανάσταση.

Στη θεματική του θεωρητικού προβληματισμού του Μπατίκα περιλαμβάνεται ακόμα το αίτημα για τη δημιουργία κομμουνιστικού κόμματος. Η ίδρυση ενός πραγματικού κομμουνιστικού κόμματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να υψωθεί η εργατική τάξη από τάξη δυνάμει σε τάξη ενεργεία, από τάξη που απλώς υπάρχει σε τάξη που αποχτάει συνείδηση των ταξικών της συμφερόντων, σε τάξη που μάχεται για την ανύψωση του συνολικού ταξικού της συμφέροντος σε γενικό κοινωνικό συμφέρον.

Σε αντίθεση με τον πνευματικό συρμό της εποχής, ο Μπατίκας θεωρεί ορθή και επίκαιρη τη λενινική θεωρία του ιμπεριαλισμού και του μονοπωλιακού καπιταλισμού ως τελευταίου σταδίου του καπιταλισμού. Βάσει αυτής της θεωρίας, απορρίπτει τη ρεφορμιστική θεωρία των ενδιάμεσων σταδίων και με έμφαση μας υπενθυμίζει τη ρήση του Λένιν ότι, στην κλίμακα της ιστορίας, ανάμεσα στον κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό και το σοσιαλισμό δεν υπάρχει κανένα άλλο ενδιάμεσο σκαλοπατάκι.

Όποιος λοιπόν θέλει να εντρυφήσει σε μιαν πρωτότυπη εισαγωγή στο μαρξισμό που δεν αποφεύγει να διαπραγματευτεί με σχετική επάρκεια πολλά και επίκαιρα "σημεία αντιλεγόμενα" της μαρξιστικής θεωρίας , όποιος νιώθει την ανάγκη να πάρει μιαν ξεκάθαρη μαρξιστική θέση πάνω σε αυτά, για να υπηρετήσει πιστά την υπόθεση της εργατικής τάξης, ας σπεύσει να συνδιαλεχτεί με το ζωντανό πνεύμα του αείμνηστου Κώστα Μπατίκα, μελετώντας το νέο του βιβλίο, αμέσως μόλις αυτό εκδοθεί, ή ξαναδιαβάζοντας τα σχετικά του άρθρα στο περιοδικό "Αριστερή Ανασύνταξη".”