[μεταναστευτικό] Κριτικές παρατηρήσεις στο κείμενο: «Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση»

Κριτικές παρατηρήσεις στο κείμενο: «Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση» του σ. Σπύρου Μπόικου

πατήστε εδώ για να διαβάσετε το άρθρο "Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση"


Ι. Γενική αποτίμηση


Το κείμενο « Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση» , παρά τον παραπλανητικό του τίτλο, εξακολουθεί να παρουσιάζει τις μισοαναρχικές θέσεις του σ. Μπόικου για το θέμα της μετανάστευσης. Οι μισοαναρχικές αυτές θέσεις στη σχετική συνεδρίαση της απελθούσας ιδεολογικής επιτροπής της οργάνωσης, συνοψίστηκαν από το σύντροφο στην εκφραστική εικόνα του συνθήματος «Ανοιχτά σύνορα» για την εργατική μετανάστευση. Στο κρινόμενο κείμενο κείμενο όμως, οι μισοαναρχικές θέσεις του συντρόφου μας συνοψίζονται στην εννοιακή έκφραση « άνευ όρων μετανάστευση των εργατών». Η έκφραση αυτή υποκαθιστά τη λενινική απαίτηση, καθώς και την απόφαση του συνεδρίου της δεύτερης Διεθνούς της Στουτγάρδης (1907) να μην επιβάλλονται περιορισμοί (περιορισμοί και όχι όροι) στο δικαίωμα μετανάστευσης των καθυστερημένων και υπανάπτυκτων εργατών1 .


Τους εργάτες αυτούς λίγο παρακάτω ο σ. Μπόικος, σαν σύγχρονος Μαρά2, μέσα στην έξαψη του ηθικού του ιδεαλισμού (;), τους αναβαθμίζει σε προλετάριους – επιρρεπείς βέβαια λόγω εξαθλίωσης ακόμα και στο έγκλημα, χωρίς να υστερούν όμως έναντι των εργατών των αναπτυγμένων χωρών ως προς την πνευματικότητα, ως προς το οργανωτικό τους πνεύμα και ως προς την εργασιακή τους πειθαρχία! Έτσι διαψεύδονται σιωπηρά αλλά παταγωδώς , σύμφωνα με τις εξιδανικευτικές γι’ αυτούς τους μετανάστες απόψεις του σ. Μπόικου, οι αντίθετες ΄΄κρυπτορατσιστικές΄΄ απόψεις του Λένιν για τους ίδιους μετανάστες: ακολουθώντας προφανώς το παράδειγμα του Ένγκελς στις ρεαλιστικές του κρίσεις για το χαμηλό πολιτισμικό επίπεδο των ιρλανδών μεταναστών εργατών στην Αγγλία των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα, ο Λένιν, στο απόσπασμα του άρθρου του για το διεθνές συνέδριο των σοσιαλιστών στη Στουτγάρδη που παραθέτει και ο σ. Μπόικος, υποβαθμίζει τους κινέζους και τους γιαπωνέζους κούληδες που μεταναστεύουν στις ΕΠΑ σε απλούς εργάτες, τους οποίους καθυστερημένους τους ανεβάζει και υπανάπτυκτους τους κατεβάζει!


Αντιλενινικές στο όνομα της αυθεντίας του Λένιν, μισοαναρχικές, αν όχι ανοιχτά αναρχικές, και μικροαστικές είναι οι απόψεις του σύντροφου Μπόικου για την εργατική μετανάστευση, γιατί και με την εικονική τους και με την εννοιακή τους διατύπωση ( ανοιχτά σύνορα για τους εργάτες μετανάστες/ χωρίς όρους εργατική μετανάστευση) διαφοροποιούνται από τη θέση του Λένιν και απαιτούν φαινομενικά τη μερική και στην πραγματικότητα την ολική, την έμπρακτη και τη νομική κατάργηση των συνόρων (και συνεπώς και του κράτους) εδώ και τώρα- χωρίς να έχει πραγματωθεί η κατάργηση των τάξεων σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς δηλ. να υπάρχουν οι υλικοί όροι κατάργησης του κράτους- τόσο των πολυπληθών αστικών, όσο και των ελάχιστων προλεταριακών, γραφειοκρατικά παραμορφωμένων κρατών του σήμερα (π.χ. Κούβα).


Κράτος χωρίς σύνορα δεν υπάρχει. Και από την ώρα που τα σύνορα θ’ ανοίξουν για μιαν κατηγορία του πληθυσμού, από την ώρα δηλ. που θα καταργηθούν οι πασίγνωστες νομικές διατάξεις (διαβατήρια, βίζες, συνοριακοί/ τελωνιακοί έλεγχοι, υγειονομικοί έλεγχοι, ποινικοί έλεγχοι κτλ.), από την ώρα δηλ. που θα καταργηθούν οι όροι3 , οι απαραίτητες νομικές προϋποθέσεις για τη μετανάστευση μιας κατηγορίας του πληθυσμού (πχ. εργάτες) από μια χώρα σε άλλη, τότε όλος ο πληθυσμός όλων των κρατών που θέλει για οποιοδήποτε λόγο να μεταναστεύσει ή απλώς να μετακινηθεί από τη μια χώρα στην άλλη, προσωρινά ή μόνιμα, μπορεί να το κάνει κατά βούληση, όποτε κι όπως θέλει, χωρίς να δώσει λογαριασμό σε κανένα, εντελώς ανεξέλεγκτα, υποδυόμενος τον εργατικό πληθυσμό - πραγματώνοντας έτσι την αναρχική ουτοπία της κατάργησης των συνόρων και του κράτους εδώ και τώρα! Και θα μεταναστεύσει ή θα μετακινηθεί από τη μια χώρα στην άλλη, στην καλύτερη περίπτωση για να εργαστεί ή να κάνει τουρισμό, και στη χειρότερη περίπτωση για να εξάγει παράνομο συνάλλαγμα, να εκπορνευτεί ή να εκπορνεύσει, να εμπορευτεί ναρκωτικά, να κλέψει, να εκτελέσει συμβόλαια θανάτου, να φυγοδικήσει ή να ξεφύγει από την καταδίωξη των διωκτικών αρχών της χώρας του για εγκλήματα που διέπραξε, για ν’ ασκήσει κατασκοπεία, για να εκτοπίσει ντόπιους πληθυσμούς οξύνοντας μειονοτικά προβλήματα κτλ. κτλ..


Επισημαίνουμε πως όταν ανοίξουν τα σύνορα, όταν καταργηθούν οι χώρες και τα κράτη, όταν εμπεδωθεί δηλ. η κομμουνιστική κοινωνία, δε θα υπάρχει πια μετανάστευση, δηλ. «μετακίνηση του πληθυσμού από την πατρική γη σε άλλο τόπο της ίδιας χώρας ή σε ξένες χώρες με σκοπό την αναζήτηση καλύτερης τύχης»3. Θα υπάρχει απλά και μόνο μετεγκατάσταση, δηλ. «μετακίνηση από ένα μέρος και εγκατάσταση σε άλλον τόπο διαμονής»4, στα πλαίσια π.χ. της κατάργησης του καταμερισμού εργασίας στην αταξική και στη δίχως κράτος κομμουνιστική κοινωνία.


Υπενθυμίζουμε ότι την αναρχική ουτοπία του ανοίγματος των συνόρων, της χωρίς όρους μετανάστευσης, την εφάρμοσε εν μέρει στην Ελλάδα ο Αντώνης Σαμαράς, ως υπουργός εξωτερικών στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, ανοίγοντας τα σύνορα για «τους βορειοηπειρώτες αδελφούς μας». Το αποτέλεσμα ήταν στην αρχική περίοδο της μετανάστευσης από την Αλβανία να πλημμυρίσει η Ελλάδα από τους ποινικούς κρατούμενους της Αλβανίας, αφού οι αλβανικές αρχές τους απέλυσαν όλους, στέλνοντάς τους πρώτους απ’ όλους τους άλλους μετανάστες στην Ελλάδα!


Παρόμοια ήταν και η έξυπνη πολιτική αντίδραση των κουβανών κομμουνιστών σε αντίστοιχη έκκληση των αμερικανών ιμπεριαλιστών προς τους κουβανούς αντιπολιτευόμενους να μεταναστεύσουν χωρίς όρους στην Αμερική: ο Φιντέλ Κάστρο ξεφορτώθηκε στη Φλόριντα όλους τους κουβανούς φυλακισμένους εγκληματίες, εξάγοντάς τους ως πολιτικούς πρόσφυγες - με αποτέλεσμα η κουβανική μαφία στις ΕΠΑ να γιγαντωθεί και ν’ αποκτήσει τόση αίγλη, ώστε η δράση της ν’ απαθανατιστεί και σε ταινίες του Χόλυγουντ!


Όσο για το Λένιν, όταν άκουγε τις ποικίλες φραστικές παραλλαγές για κατάργηση των συνόρων εδώ και τώρα, χωρίς να έχει προηγηθεί η κατάργηση των τάξεων, ξεσπάθωνε αποκαλύπτοντας τον αναρχικό χαρακτήρα αυτού του αιτήματος: « Τι σημαίνει η ‘‘μέθοδος’’ της σοσιαλιστικής επανάστασης με την προβολή του συνθήματος ‘‘κάτω τα σύνορα’’; Αντιπροσωπεύουμε την αναγκαιότητα του κράτους, το κράτος όμως προϋποθέτει σύνορα. Φυσικά στο κράτος μπορεί να συγκαταλέγεται μια κυβέρνηση αστική, την ώρα που εμείς χρειαζόμαστε σοβιέτ. Ωστόσο και γι’ αυτή επίσης υπάρχει το πρόβλημα των συνόρων. Τι σημαίνει ‘‘κάτω τα σύνορα’’; Εδώ αρχίζει η αναρχία…5»


ΙΙ. Πραγματολογική αναίρεση


Για να μη νομίσουν οι σύντροφοι ότι όλη αυτή η διαφωνία έχει μόνο να κάνει με τη σημασία των λέξεων και την παρανόησή τους, επισημαίνουμε ότι, απ’ όσο μπορούμε να ξέρουμε, σε κανένα κείμενο του Λένιν για τη μετανάστευση δεν υπάρχει η έκφραση ΄΄άνευ όρων μετανάστευση των εργατών΄΄ που ο σ. Μπόικος αποδίδει στο Λένιν. Τον καλούμε λοιπόν να μας διαψεύσει, παραθέτοντας επακριβώς το κείμενο στο οποίο υπάρχει αυτή η έκφραση ή να παραδεχτεί ανοιχτά πως, εκθέτοντας τις απόψεις του Λένιν για τη μετανάστευση, παρεμβάλλει ανάμεσά τους τις δικές του απόψεις. Αυτό γίνεται, όταν πχ. αποδίδει με σχετική βιβλιογραφική παραπομπή στο γράμμα του Λένιν «Προς το γραμματέα του συνδέσμου σοσιαλιστικής προπαγάνδας»6 την άποψη ότι οι εργατικές οργανώσεις «ιδιαίτερα στα ιμπεριαλιστικά κράτη, οφείλουν να προπαγανδίζουν την άνευ όρων και περιορισμών μετανάστευση των εργατών προς τις χώρες τους», -την ώρα που στο κείμενο στο οποίο γίνεται η σχετική αναφορά τέτοια έκφραση δεν υπάρχει! .


Στη συνέχεια, παραθέτουμε την απόφαση του διεθνούς συνεδρίου των σοσιαλιστών στη Στουτγάρδη, μεταφρασμένη από τα γερμανικά, όπως αυτή παρατίθεται αυτολεξεί στο φυλλάδιο του Wolfarm Klein «Der Stuttgarter Sozialistenkongress 1907»7:


«Αντιπρόσωποι από την Αυστραλία και τις ΕΠΑ απαίτησαν περιορισμό της μετανάστευσης, ειδικά από την Κίνα και την Ιαπωνία. Αιτιολόγησαν την απαίτησή τους αυτή με το ρατσιστικό επιχείρημα ότι οι μετανάστες αυτοί είναι ανεπίδεκτοι ένταξης στα συνδικάτα και γι’ αυτό είναι μισθολογικοί μειοδότες (Lohndrücker) και αντικειμενικά απεργοσπάστες. Η πλειοψηφία ήταν σαφέστατα κατά των νομοθετικών περιορισμών της μετανάστευσης και υπέρ της ένταξης των μεταναστών εργατών στα συνδικάτα. Διατύπωσε μιαν ολόκληρη σειρά συγκεκριμένων απαιτήσεων, οι περισσότερες από τις οποίες είναι ακόμα και σήμερα χρήσιμες:


‘‘Ι. Για τη χώρα υποδοχής των μεταναστών:

1. Απαγόρευση της εισόδου στη χώρα εκείνων εκεί των εργατών, οι οποίοι έχουν κλείσει μια σύμβαση που τους αφαιρεί την ελεύθερη διάθεση της εργατικής τους δύναμης και των μισθών τους.

2. Νομική προστασία των εργατών με μείωση της εργάσιμης μέρας, εισαγωγή ενός κατώτατου μισθού με καθορισμένο ύψος, απαγόρευση του συστήματος των ενδιάμεσων προαγοραστών ( Sweetingsystems8 )και ρύθμιση της μισθωτής κατ’ οίκον βιοποριστικής εργασίας, αυστηρή επίβλεψη των συνθηκών υγιεινής και κατοικίας.

3. Κατάργηση όλων των περιορισμών, οι οποίοι αποκλείουν ορισμένες εθνικότητες ή φυλές από τη μόνιμη εγκατάσταση9 ή τη δυσκολεύουν.

4. Διευκόλυνση της ένταξης ξένων στα συνδικάτα της χώρας και ενεργητικότατη προπαγάνδα μέσα στους μετανάστες για την ένταξή τους στα συνδικάτα.

5. Στήριξη των συνδικαλιστικών οργανώσεων εκείνων εκεί των χωρών , από τις οποίες πρωτίστως στρατολογούνται οι μετανάστες.


ΙΙ. Για τη χώρα προέλευσης των μεταναστών:

  1. Ενεργητικότατη συνδικαλιστική προπαγάνδα.

  2. Πληροφόρηση των εργατών και της κοινής γνώμης για το πραγματικό επίπεδο των συνθηκών εργασίας στις χώρες υποδοχής μεταναστών.

  3. Δραστήρια συνεργασία των συνδικάτων με αυτά της χώρας υποδοχής των μεταναστών, χάρη της κοινής δράσης στα ζητήματα της αποδημίας από μια χώρα και της μετανάστευσης σε άλλη.

  4. Επιτήρηση των ναυτιλιακών πρακτορείων και των μεταναστευτικών γραφείων, ενδεχομένως νομοθετικά και διοικητικά μέτρα εναντίον τους, ώστε να εμποδιστεί να γίνεται κατάχρηση της μετανάστευσης για τα συμφέροντα των κεφαλαιοκρατικών μεταφορικών επιχειρήσεων


ΙΙΙ. Νέα ρύθμιση των μέσων μεταφοράς, ιδιαίτερα της ναυτιλίας. Επιτήρηση των κανονισμών από επιθεωρητές με διακριτικότατη εξουσία, οι οποίοι θα πρέπει να ορίζονται μέσα από τις γραμμές των συνδικαλιστικά οργανωμένων εργατών της χώρας υποδοχής των μεταναστών καθώς και της χώρας προέλευσής τους. Μέριμνα για τους νεοαφιχθέντες μετανάστες, ώστε να μην πέφτουν εξαρχής θύματα της κατ’ οίκον εκμετάλλευσης από τους ταβερνιάρηδες και τους άλλους παρασιτικούς/ αμακαδόρους καπιταλιστές.’’»


Όπως βλέπουμε, η απόφαση του συνεδρίου της Στουτγάρδης για την εργατική μετανάστευση, ενώ από τη μια απαιτεί την κατάργηση όλων των περιορισμών της εργατικής μετανάστευσης που σχετίζονται με την εθνικότητα και τη φυλή, από την άλλη διατυπώνει την αξίωση ν’ απαγορευτεί η είσοδος στη χώρα υποδοχής εκείνων των μεταναστών που έχουν υπογράψει συμβάσεις εργασίας δουλεμπορικού τύπου! Επιπλέον η απόφαση συνδέει την ελευθερία μετανάστευσης των εργατών με μία σειρά όρους, με τη θέσπιση μέτρων νομικής προστασίας των εργατών, όπως η μείωση της εργάσιμης μέρας, ο καθορισμός συγκεκριμένου κατώτερου μισθού, η κατάργηση κεφαλαιοκρατικά πρωτόγονων συστημάτων υπερεκμετάλλευσης των εργατών, η νομική ρύθμιση της κατ’ οίκον εργασίας, η αυστηρή επίβλεψη των συνθηκών διαμονής και υγιεινής των μεταναστών εργατών- ώστε να μη στοιβάζονται σα ζώα σε σταύλους, σε αποθήκες, σε αχούρια, σε καλύβες- θερμοκήπια σαν αυτά της Ηλείας και σε τρισάθλια διαμερίσματα του κέντρου της Αθήνας σύμφωνα με το σύστημα των «εφτά νομά σ’ ένα δωμά». Τίθενται ως όροι επίσης η διευκόλυνση ένταξης των εργατών μεταναστών στα συνδικάτα των χωρών υποδοχής, η αυστηρή επίβλεψη των μέσων μεταφοράς των εργατών από επιθεωρητές που θα τους ορίζουν τα συνδικάτα. Απαιτείται η πρόβλεψη λήψης ποινικών και διοικητικών μέτρων κατά του επιχειρηματικού κυκλώματος των ναυτιλιακών γραφείων και των γραφείων μετανάστευσης που καταχρώνται την τάση των εργατών προς μετανάστευση για να εξασφαλίσουν επιβάτες, και ζητείται η λήψη μέτρων ομαλής ένταξης των νέων μεταναστών στον εργασιακό βίο της χώρας υποδοχής, μέτρων που θα εμποδίζουν τη μετατροπή των μεταναστών σε θύματα των αεριτζήδων μικρών καπιταλιστών (σαν αυτούς από τους οποίους βρίθει η χώρα μας) . Προτείνεται, τέλος, η στενή συνεργασία των συνδικάτων των χωρών προέλευσης και των χωρών υποδοχής των μεταναστών- με σκοπό τη στήριξη των πρώτων, την πληροφόρηση των μεταναστών για τις συνθήκες εργασίας στις χώρες υποδοχής, την προπαγάνδιση της αναγκαιότητας ένταξης στα συνδικάτα και την επίλυση των προβλημάτων που σχετίζονται με τη μετανάστευση.


Ο Λένιν έμεινε πιστός στις αποφάσεις του συνεδρίου της Στουτγάρδης ως το τέλος της ζωής του. Και ως κρατικός ηγέτης της ΕΣΣΔ προσυπέγραψε το ραδιοφωνικό μήνυμα που στις 16-3- 1920 μ’ εντολή της σοβιετικής κυβέρνησης απηύθυνε ο Μιλιούτιν προς τους πάμπολλους γερμανούς εργάτες, τεχνικούς και μηχανικούς που προσφέρονταν να μεταναστεύσουν στη σοβιετική Ρωσία. Το μήνυμα αυτό διακήρυττε πως πριν από κάθε μετανάστευση έπρεπε ν’ αποσταλούν στη σοβιετική Ρωσία ειδικές αντιπροσωπείες, για να μεταβούν στον ακριβή τόπο μετανάστευσης, να μελετήσουν επιτόπου τις συνθήκες ζωής των μεταναστών και να ενημερώσουν σχετικά τους επίδοξους μετανάστες. Κι επειδή τελικά οι σοβιετικές αρχές δεν ήταν δυνατό να δίνουν στους γερμανούς εργάτες περισσότερες παροχές από αυτές που έπαιρναν οι ρώσοι εργάτες, στις 6-5-1920 ο Λένιν ζήτησε να συμπληρωθεί το ραδιοφωνικό μήνυμα με μια διάταξη η οποία θ’ απαιτούσε από τις ειδικές αντιπροσωπείες ενημέρωσης των γερμανών μεταναστών να βεβαιώνουν ενυπόγραφα πως ενημερώθηκαν από τις σοβιετικές αρχές, κι ενυπόγαφα επίσης ν’ αναλαμβάνουν την υποχρέωση να πληροφορήσουν τους υποψήφιους μετανάστες πως με την αποδημία τους στη σοβιετική Ρωσία θα υποστούν στερήσεις, γιατί οι σοβιετικές αρχές δεν μπορούν να τους εγγυηθούν καλύτερη διατροφή, ενδυμασία και κατοικία από αυτή που έχουν οι υπόλοιποι και ιδιαίτερα οι μέσοι ρώσοι εργάτες.10


Αντίθετα, λοιπόν, με τους σχετικούς ισχυρισμούς του σ. Μπόικου, ο Λένιν, ως κρατικός ηγέτης, χωρίς να θέτει περιορισμούς σχετικούς με την εθνικότητα και τη φυλή στη μετανάστευση προς την ΕΣΣΔ, θέτει όρους που πρέπει να τους γνωρίζουν και να τους αποδεχτούν εκ των προτέρων ενυπόγραφα οι επίδοξοι μετανάστες, ώστε ν’ αποφευχθούν τυχόν τριβές και συγκρούσεις των μεταναστών με τις σοβιετικές αρχές, εξαιτίας της απαίτησης των μεταναστών ν’ απολαμβάνουν υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης από το μέσο ρώσο εργάτη. Και η παράλειψη του σ. Μπόικου ν’ αναφερθεί σ’ αυτή την πλευρά των απόψεων και της πρακτικής του Λένιν σε ζητήματα μετανάστευσης, επιβεβαιώνει την αρχική μας εκτίμηση ότι συμπεριφέρεται εκλεκτικίστικα, στρεβλωτικά κι αντιεπιστημονικά απέναντι στις απόψεις που ανέλαβε να παρουσιάσει, απλά και μόνο γιατί επιδιώκει να ενισχύσει την πειστικότητα της δικής του μισοαναρχικής άποψης, επικαλούμενος την αυθαίρετη ερμηνεία της αυθεντίας που λέγεται Λένιν.


Ποιες άλλες σημαντικές απόψεις του λενινικού έργου για την εργατική μετανάστευση παραβλέπει η παρουσίαση του σ. Μπόικου;


Ο σ. Μπόικος στην παρουσίαση των απόψεων του Λένιν για τα δικαιώματα των μεταναστών εργατών αρκείται στη γενικόλογη διατύπωση για «εξίσωση των δικαιωμάτων ξένων και ντόπιων εργατών» που περιέχεται στο έργο του Λένιν « Το στρατιωτικό πρόγραμμα της προλεταριακής επανάστασης» (σελ. 20, εκδ. ΠΡΟΓΚΡΕΣ). Η διατύπωση αυτή εύκολα μπορεί να θεωρηθεί ότι αναφέρεται μόνο στα κοινωνικά δικαιώματα ( δικαίωμα στην εργασία, ισότητα μισθών, ίδιες συνθήκες εργασίας, ασφάλισης κλπ.), αφού αυτά τα δικαιώματα κυρίως αναφέρονται αποκλειστικά στους εργάτες. Όμως, ο Λένιν, με τη διατύπωση «εξίσωση των δικαιωμάτων ξένων και ντόπιων εργατών», που η γενικολογία της οφείλεται πιθανώς στην εν τη ρύμη του λόγου του αναφορά στα δικαιώματα των εργατών στο προαναφερθέν κείμενο, εννοεί και την εξίσωση των πολιτικών δικαιωμάτων, την αναγκαστική πολιτογράφηση των εργατών μεταναστών στη χώρα υποδοχής, την αναγκαστική παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στους μετανάστες εργάτες μέσα το πολύ σε τρεις μήνες από τη μετανάστευσή τους στη χώρα υποδοχής τους. Συγκεκριμένα, στο έργο του « Τα καθήκοντα των αριστερών ριζοσπαστών (ή των αριστερών του Τσίμερβαλντ) στο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Ελβετίας», που γράφτηκε τέλη Οκτώβρη αρχές Νοέμβρη του 1916, δηλ. ένα μήνα περίπου μετά « Το στρατιωτικό πρόγραμμα της προλεταριακής επανάστασης», ο Λένιν γράφει:


«18. Εισαγωγή της δωρεάν αναγκαστικής πολιτογράφησης των αλλοδαπών στην Ελβετία. Κάθε αλλοδαπός, με το που θα έχει διαμείνει τρεις μήνες στην Ελβετία, γίνεται ελβετός πολίτης, εφόσον, λόγω ιδιαίτερων συνθηκών, δε ζητάει ο ίδιος μ’ αίτησή του να μετατεθεί αυτή η προθεσμία/διορία (και μάλιστα όχι περισσότερο από τρεις μήνες επιπλέον). Διαφώτιση των μαζών για τον επείγοντα χαρακτήρα αυτής της μεταρρύθμισης για την Ελβετία, τόσο από τη γενική δημοκρατική άποψη όσο και γιατί ο ιμπεριαλιστικός περίγυρος της Ελβετίας την έχει μετατρέψει σ’ ένα κράτος με το μεγαλύτερο ποσοστό αλλοδαπών σ’ όλη την Ευρώπη. Εννέα δέκατα (ακριβέστερα: 96%) των αλλοδαπών που βρίσκονται στην Ελβετία μιλάνε μιαν από τις τρεις διαδομένες στην Ελβετία γλώσσες. Η έλλειψη πολιτικών δικαιωμάτων των αλλοδαπών εργατών και η θέση τους ως ξένων ενισχύει την πολιτική αντίδραση, η οποία κατά τα άλλα βρίσκεται επίσης σε ανάπτυξη, και αποδυναμώνει τη διεθνιστική αλληλεγγύη του προλεταριάτου»11


Μερικές σελίδες παρακάτω, ο Λένιν θέτει ως διεθνιστικό καθήκον των ελβετών σοσιαλδημοκρατών «τον αγώνα τόσο για την οργανωτική προσέγγιση και συγχώνευση των αλλοδαπών και των ελβετών εργατών στις ίδιες ενώσεις, όσο και για την πλήρη ισότητα δικαιωμάτων ( ατομικών [zivilrechtliche] καθώς επίσης και πολιτικών). To ειδικό γνώρισμα του ιμπεριαλισμού στην Ελβετία συνίσταται ακριβώς στην αυξανόμενη εκμετάλλευση των χωρίς δικαιώματα αλλοδαπών εργατών από την ελβετική αστική τάξη, η οποία στηρίζει τις ελπίδες της στην αποξένωση αυτών των δύο κατηγοριών προλεταρίων»12


Η άλλη σημαντική άποψη του λενινικού έργου που αποσιωπά στην παρουσίασή του ο σ. Μπόικος, είναι «η μείωση της μετανάστευσης από τις ιμπεριαλιστικές χώρες και η αύξηση της εγκατάστασης (του ερχομού εργατών και της μετοίκησης) σ’ αυτές τις χώρες από τις πιο καθυστερημένες χώρες , όπου τα μεροκάματα είναι κατώτερα13». Το φαινόμενο αυτό, σύμφωνα με το Λένιν, δεν οφείλεται απλά και μόνο στο γεγονός ότι οι μισθοί γενικά στις ιμπεριαλιστικές χώρες είναι υψηλότεροι από τους μισθούς των μη ιμπεριαλιστικών , των εξαρτημένων χωρών, των ημιαποικιών και των αποικιών. Οφείλεται επίσης στην τάση του ιμπεριαλισμού προς τον παρασιτισμό και προς την αποσύνθεση, προς το σάπισμα. Η τάση αυτή εκδηλώνεται με το φόρτωμα της χειρωνακτικής εργασίας, της πιο βαριάς, βρώμικης και ανθυγιεινής σωματικής δουλειάς, της αγροτικής δουλειάς, της δουλειάς στα μεταλλεία, της πιο βαριάς βιομηχανικής δουλειάς, «στις πλάτες της έγχρωμης ανθρωπότητας»14 ή στις πλάτες των εργατών των μη ιμπεριαλιστικών χωρών γενικά, είτε με την εξαγωγή κεφαλαίου προς αυτές τις χώρες είτε με την εισαγωγή εργατών από τις χώρες αυτές στις ιμπεριαλιστικές χώρες. Αυτοί οι ξένοι εργάτες «πιάνουν τις θέσεις που πληρώνονται χειρότερα», ενώ οι ντόπιοι εργάτες των ιμπεριαλιστικών χωρών «δίνουν το μεγαλύτερο ποσοστό των επιστατών ή πιάνουν τις θέσεις που πληρώνονται καλύτερα. Ο ιμπεριαλισμός έχει την τάση να ξεχωρίζει και ανάμεσα στους εργάτες προνομιούχες κατηγορίες και να τους αποσπά από την πλατιά μάζα του προλεταριάτου15». Έτσι όλο και περισσότεροι ντόπιοι εργάτες τείνουν ν’ αστοποιηθούν και να μετεξελιχτούν σε μιαν εργατική αριστοκρατία.


Το ανώτερο στρώμα αυτής της εργατικής αριστοκρατίας εξαγοράζεται από τους κεφαλαιοκράτες «των ‘‘προχωρημένων’’ χωρών με χίλιους τρόπους, άμεσους και έμμεσους, ανοιχτούς και κρυφούς……είναι πέρα για πέρα μικροαστικό σύμφωνα με τον τρόπο της ζωής του, το μέγεθος των απολαυών του και την κοσμοθεωρία του, είναι το κύριο στήριγμα της ΙΙ Διεθνούς και στις μέρες μας το κύριο κοινωνικό (όχι στρατιωτικό) στήριγμα της αστικής τάξης. Γιατί πρόκειται για αληθινούς πράχτορες της αστικής τάξης μέσα στο εργατικό κίνημα, για εργατικούς εντολοδόχους της τάξης των κεφαλαιοκρατών (labor lieutenant of the capitalist class), για αληθινούς αγωγούς του ρεφορμισμού και του σωβινισμού. Στον εμφύλιο πόλεμο του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη θα πάνε αναπόφευχτα, και όχι σε μικρό αριθμό, με το μέρος των ‘‘βερσαλλιέρων’’ ενάντια στους ‘‘κομμουνάρους’’16».


Cui bono?


Ίσαμε τώρα, στην παρουσίαση των απόψεων του Λένιν για την εργατική μετανάστευση από το σ. Μπόικο, εντοπίσαμε μια σειρά περιπτώσεις στις οποίες είτε μέσα τις απόψεις του Λένιν έντεχνα παρεμβλήθηκε η άποψη του σ. Μπόικου, είτε η άποψη του Λένιν αποδόθηκε ανεπαρκώς είτε αποσιωπήθηκεν εντελώς. Με την πρώτη μεθόδευση, με την επιτήδεια απόδοση στο Λένιν της απαίτησης για την «άνευ όρων μετανάστευση των εργατών» υπονομεύεται ο μαρξιστικός χαρακτήρας της άποψης του Λένιν και των αποφάσεων του σοσιαλιστικού συνεδρίου της Στουτγάρδης που ζητάνε να μην παρεμβάλλονται περιορισμοί σχετικοί με την εθνικότητα και τη φυλή στη μετανάστευση των εργατών. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται η ταύτιση αυτής της θέσης του Λένιν με τη θέση των αναρχικών για κατάργηση των συνόρων και του κράτους εδώ και τώρα, στ’ όνομα της ελευθερίας μετανάστευσης των εργατών.


Με τη δεύτερη μεθόδευση, με τη γενικόλογη και ανεπαρκή απόδοση της θέσης του Λένιν για εξίσωση των δικαιωμάτων των ντόπιων και των ξένων εργατών, αποσιωπάται η ρητή και κατηγορηματική άποψη του Λένιν για δεσμευτική και δωρεάν παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στους μετανάστες γενικά, και ειδικά στους μετανάστες εργάτες, αναγκαστικά, ύστερ’ από μόλις τρίμηνη διαμονή τους στη χώρα υποδοχής ή με κατ’ εξαίρεση παράταση της προαπαιτούμενης τρίμηνης διαμονής σ’ εξάμηνη- αλλά μόνο ύστερ’ από αίτηση του υποψήφιου προς πολιτογράφηση μετανάστη!


Με την τρίτη μεθόδευση, με την πλήρη παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στην κατά Λένιν σχέση ανάμεσα στη μετανάστευση και στον παρασιτικό χαρακτήρα των ιμπεριαλιστικών χωρών, αποσιωπάται εντελώς η αιτιακή σχέση που κατά το Λένιν υπάρχει ανάμεσα στη μαζική μετανάστευση εργατών από τις μη ιμπεριαλιστικές προς τις ιμπεριαλιστικές χώρες και στη διαφοροποίηση της εργατικής τάξης των ιμπεριαλιστικών χωρών από τη μια σε προνομιούχα και καλοπληρωμένη, αστοποιημένη, ρεφορμιστική κι ως ένα βαθμό αντιδραστική κι αντεπαναστατική, εγχώρια εργατική αριστοκρατία, κι από την άλλη σε κακοπληρωμένα, υπερεκμεταλλευόμενα, σε μεγάλο βαθμό αλλοδαπά και χωρίς πολιτικά δικαιώματα, καθαυτό προλεταριακά κατώτερα στρώματα.


Η αποσιώπηση, η παρανάγνωση και η απόδοση πολλών απόψεων του Λένιν επί το αναρχικότερον έχει και γνωσιολογικές και κοινωνικές ρίζες. Η αποκοπή των απόψεων του Λένιν από τα κειμενικά τους συμφραζόμενα, από τις αποφάσεις το σοσιαλιστικού συνεδρίου της Στουτγκάρδης, ο εκλεκτικισμός και η σοφιστική , είναι οι γνωσιολογικές ρίζες της υποβάθμισης του Λένιν σ’ αναρχοαυτόνομο από το σ. Μπόικο. Τα συμφέροντα της εργατικής αριστοκρατίας, των ημιπαρασιτικών μικρομεσαίων στρωμάτων και των χειρότερων αφεντικών, των μικρομεσαίων επιχειρηματιών, οι οποίοι φημίζονται για την τέχνη τους να «βγάζουν κι απ’ τη μύγα ξύγκι», αυτές είναι οι κοινωνικές ρίζες της μισοαναρχικής άποψης για τ’ «Ανοιχτά σύνορα» και της «χωρίς όρους» εργατικής μετανάστευσης, με την οποία ο σ. Μπόικος υποκαθιστά τη λενινική άποψη για εργατική μετανάστευση χωρίς περιορισμούς (εθνικούς και φυλετικούς τότε, εθνικούς, φυλετικούς και θρησκευτικούς σήμερα).


Εργατική μετανάστευση «χωρίς όρους» θεωρητικά και πρακτικά σήμερα, στην Ελλάδα, σημαίνει παράνομη μετανάστευση με τη συναίνεση του αστικού κράτους- επ’ αγαθώ πρώτ’ απ’ όλα των μικρών επιχειρηματιών, των μικροαστών και της εργατικής αριστοκρατίας- και μακροπρόθεσμα και προς όφελος της μεγάλης επιχείρησης. Το σύγχρονο αστικό κράτος, κάνοντας συστηματικά και συνειδητά στραβά μάτια στην παράνομη μετανάστευση, μετατρέποντας έντεχνα ακόμα και τους πρόσφυγες πολέμου σε παράνομους μετανάστες, στην πράξη από τη μια αποκλείει από χέρι οποιαδήποτε συμμετοχή των παράνομων μεταναστών στους αγώνες για την υπεράσπιση και τη διεύρυνση των εργατικών δικαιωμάτων, καθώς κρεμάει πάνω από τα κεφάλια τους τη δαμόκλεια σπάθη της σύλληψης, του διασυρμού, του διοικητικού καψονιού και της απέλασης. Από την άλλη, εξασφαλίζει έναν παράνομο, χωρίς δικαιώματα και διαρκώς ογκούμενο εφεδρικό στρατό ανειδίκευτων, τρομοκρατημένων , καθυστερημένων και υπανάπτυκτων συνήθως εργατών, πρόθυμων να εργαστούνε για μισθούς πείνας, χωρίς ασφάλιση, χωρίς σύνταξη, χωρίς ωράριο, έτοιμων να δουλέψουνε μόνο για ένα ξεροκόμματο, και ικανών να συμβάλουνε στη συμπίεση των επίσημων μισθών και στην υπόσκαψη των καταχτημένων δικαιωμάτων της εγχώριας εργατικής τάξης. Δίνει έτσι τη δυνατότητα στον προνομιούχο μισθωτό που ανήκει στην εργατική αριστοκρατία, στο φτωχό, στο μεσαίο και στον πλούσιο αγρότη, στο μικρομεσαίο βιοτέχνη κι έμπορο, στο μικρομεσαίο κεφαλαιοκράτη να το παίζουν αφεντικά κι επιχειρηματίες, να υπερεκμεταλλεύονται την εργατική δύναμη των παράνομων ξένων εργατών, να παρασιτούν σε βάρος τους, και να τους παραδίνουν προς απέλαση στην αστυνομία , στην περίπτωση που τους χρωστάνε αξιόλογα ποσά από τ’ απλήρωτα μεροκάματα!


Αυτός ο τύπος μετανάστευσης, σε συνδυασμό με τις αφειδείς ευρωπαϊκές και τις πλουσιοπάροχες εθνικές επιδοτήσεις, συνέβαλλε τα μέγιστα στην σταθεροποίηση του αστικού πολιτικού συστήματος στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1980 και δώθε, στην αστικοποίηση των ανώτερων στρωμάτων της εργατικής τάξης, στην επαναπρόσδεση των ριζοσπαστικοποιημένων τη δεκαετία του ’70 μικρομεσαίων στρωμάτων στο άρμα της αστικής τάξης, στη διαφθορά του πατροπαράδοτου εργασιακού τους ήθους και στην εμπέδωση του ημιπαρασιτικού πια χαρακτήρα τους.


Όποιος δεν ανήκει σ’ αυτά τα ημιπαρασιτικά στρώματα, θα θυμάται, για παράδειγμα, με τι αγωνία οι μικρομεσαίοι της επαρχίας ρωτούσαν γνωστούς τους μισθωτούς της Αθήνας αν τελικά οι ξένοι εργάτες που απασχολούνταν στα ολυμπιακά έργα, θα επαναπροωθούνταν στις πατρίδες τους ή αν θα σπρώχνονταν έντεχνα στην επαρχία, για ν’ αντικαταστήσουν τους αλβανούς εργάτες γης και τσομπαναραίους, τους αλβανούς εργάτες της οικοδομής και τις αλβανίδες καθαρίστριες, γκαρσόνες κι υπηρέτριες, που κατά τα λεγόμενά των εργοδοτών τους, είχαν πια ξυπνήσει κι απαιτούσανε ασφάλιση κι αυξήσεις!


Καθώς, λοιπόν, τα πρώτα κύματα παράνομων μεταναστών έχουν πια νομιμοποιηθεί, έχουν πια ενσωματωθεί ως ένα βαθμό στην ελληνική κοινωνία και υψώνουν φωνή για δικαιώματα, τα ενδιάμεσα ημιπαρασιτικά στρώματα, οι πάμπολλοι μικρομεσαίοι κεφαλαιοκράτες και οι λιγότεροι μοσχοπληρωμένοι επιστάτες και προϊστάμενοι μισθωτοί (που ψάχνουν για πάμφθηνες ΄΄φιλιπινέζες΄΄ και πειθήνιους υφισταμένους) προβάλλουν το σύνθημα «Ανοιχτά σύνορα!», προσανατολίζονται προς τη διαιώνιση της ΄΄χωρίς όρους΄΄ μετανάστευσης από τις πιο καθυστερημένες και τις βαλλόμενες από τον ιμπεριαλισμό χώρες του κόσμου, προπαγανδίζουν επιτήδεια και παραπλανητικά τη δήθεν ελεύθερη στα λόγια και την παράνομη στην πράξη μετανάστευση- τη μετανάστευση που τους αναβάθμισε σε ασύδοτα και ξένοιαστα αφεντικά, τα οποία απολαμβάνουν να δέρνονται και ν’ αλληλοσφάζονται μπροστά στα ολόχαρα μάτια τους οι Αλβανοί και οι Πακιστανοί για μιαν κακοπληρωμένη μισοπαράνομη θέση εργασίας στον ήλιο της ελληνικής μικροαστικής και της μικροκεφαλαιοκρατικής επιχειρηματικότητας ή της υπεργολαβίας που υπηρετεί τη μεγαλοκεφαλαιοκρατική αποστροφή προς την αύξηση του πάγιου κεφαλαίου και την πτώση του μέσου ποσοστού κέρδους !


Με όλ’ αυτά δεν υποστηρίζουμε βέβαια πως ο σ. Μπόικος είναι ένας υπεργολαβίσκος, ένας μικρός ή μεσαίος κεφαλαιοκράτης ή ένας μικροαστός που φιλοδοξεί να γίνει κεφαλαιοκράτης με την ασύδοτη εκμετάλλευση των παράνομων μεταναστών. Ακολουθώντας τη σχετική υπόδειξη του Μαρξ, υπενθυμίζουμε πως οι πολιτικοί και φιλολογικοί εκπρόσωποι μιας τάξης, εξαιτίας της μόρφωσής τους και της ατομικής τους κοινωνικής θέσης, μπορεί ν’ απέχουν από τα μέλη της τάξης που εκπροσωπούν όσο απέχει ο ουρανός από τη γη∙ εντούτοις χαρακτηρίζονται από την αδυναμία τους να ξεπεράσουν στη θεωρία τα όρια που δεν ξεπερνούν στην πράξη τα μέλη αυτής της τάξης- με αποτέλεσμα οι πρώτοι να υιοθετούν θεωρητικά τον ίδιο προβληματισμό και τις ίδιες λύσεις προς τις οποίες οι δεύτεροι ρέπουν πραχτικά, ωθούμενοι από την κοινωνική τους θέση και τα υλικά τους συμφέροντα17.


Υπενθυμίζουμε επίσης την παρατήρηση του Λένιν για την καθοριστική επίδραση της συνήθειας πάνω στη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας18, και την εξειδικεύουμε: την τελευταία δεκαετία του 20ου και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, ο παρασιτισμός και η ασυδοσία των μικρομεσαίων στρωμάτων, των μικρών και μεσαίων κεφαλαιοκρατών οργίαζαν σε βάρος της εργατικής δύναμης των παράνομων και μισοπαράνομων μεταναστών∙ το φαινόμενο αυτό ήταν κάτι το πολύ συνηθισμένο για τη συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας, που θεωρούσε την υπερεκμετάλλευση των μεταναστών γεγονός φυσικό, κοινωνικά και πολιτικά ορθό, κι ευεργετικό για τους μετανάστες∙ οι γενιές των Ελλήνων, λοιπόν, που η προσωπικότητά τους διαμορφώθηκε μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες είναι λογικό να έχουν σε μεγάλο βαθμό εσωτερικεύσει και να θεωρούν προφανώς αληθινά τα σοφιστικά επιχειρήματα και τα συνθήματα που επινόησαν τ’ αστικά και μικροαστικά στρώματα, για να εξασφαλίσουν τον κοινωνικό ημιπαρασιτισμό τους με τη διαιώνιση της άφθονης ροής παράνομων μεταναστών προς την Ελλάδα.


Τέτοια σοφιστεία είναι και τα εύηχα συνθήματα για τ’ ανοιχτά σύνορα και τη χωρίς όρους μετανάστευση. Αυτά τα συνθήματα δημιουργούν τη θεωρητική ψευδαίσθηση ότι εξασφαλίζουν την πραγματική ελευθερία μετανάστευσης. Στην πράξη, όμως, ευνοούν την αστική πολιτική της παράνομης μετανάστευσης, συμφιλιώνονται μαζί της και ταυτίζονται με την αστική επιδίωξη να διευκολυνθεί με το αζημίωτο η παράνομη μαζική συρροή των ανειδίκευτων, των καθυστερημένων και των υπανάπτυκτων εξαθλιωμένων μαζών του τρίτου κόσμου σε κεφαλαιοκρατικές χώρες με σημαντικό αριθμό μικρομεσαίων επιχειρήσεων προς άμεσο όφελος κυρίως των μικρών αφεντικών. Αυτά τα μικρά αφεντικά αναλαμβάνουν συνάμα το καθήκον να εξοικειώσουν αυτές τις μάζες με τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής, να της πειθαρχήσουν και να δημιουργήσουν νέες πλούσιες δεξαμενές άντλησης φτηνού εργατικού δυναμικού για τις υπεραναπτυγμένες, ιμπεριαλιστικές κεφαλαιοκρατικές χώρες.


Ακριβώς τα μικρά αφεντικά των χωρών με σημαντικό αριθμό μικρομεσαίων επιχειρήσεων, λόγω της καθυστερημένης τεχνικής βάσης των επιχειρήσεών τους, ευνοούνται τα μέγιστα από την ύπαρξη ενός πολυπληθούς και ανεξάντλητου εφεδρικού στρατού από παράνομους και μισοπαράνομους, ανειδίκευτους και χαμηλής ειδίκευσης εργάτες, πρόθυμους να εργαστούν μέσα στις χειρότερες συνθήκες για ένα κομμάτι ψωμί- πράγμα που συμβάλλει στην αναπαραγωγή της χαμηλής τεχνικής βάσης της οικονομίας αυτών των χωρών και στη διαιώνιση της μικρής επιχείρησης. Και γι’ αυτό ακριβώς τα μισοαναρχικά συνθήματα για τ’ ανοιχτά σύνορα και τη χωρίς όρους μετανάστευση εδώ και τώρα, με το αστικό κράτος να ζει και να βασιλεύει, στην πράξη είναι συνθήματα υπέρ της παράνομης μετανάστευσης που παραδίνει τους μετανάστες στα νύχια των μικρών αφεντικών, υπέρ των μικροαστών και των μικρών επιχειρηματιών. Αυτά τα μικρά αφεντικά, που αποτελούν την πλατιά κοινωνική βάση του σημερινού αναρχισμού, τρίβουν τα χέρια τους κάθε φορά που οι Νέρωνες της αναρχίας πυρπολούν τις μεγάλες επιχειρήσεις, ζημιώνοντας τους κοινωνικά συγγενείς ανταγωνιστές τους, τους μεγάλους κεφαλαιοκράτες, καταδικάζοντας συνάμα τους προλετάριους εργατοϋπάλληλους στην ανεργία και στο θάνατο, και υποσκάπτοντας την κοινωνική και τεχνική βάση του προλεταριακού, του επιστημονικού σοσιαλισμού.


Κηπούπολη, Σεπτέμβριος του 2010

Φουσέκης Χρήστος


1 Lenin, Werke4, τ. 13, σελ. 81, (Τίτλος έργου: Το διεθνές συνέδριο των σοσιαλιστών στη Στουτγάρδη, Δημοσιευμένο: Οκτώβριος 1907)

2 Ο Μαρά πρωτοχρησιμοποίησε τον λατινικής προέλευσης όρο προλετάριοι (= ακτήμονα και απαλασσόμενα από τη στρατιωτική υπηρεσία μέλη της κατώτερης κοινωνικής τάξης των αρχαίων Ρωμαίων πολιτών), για να χαρακτηρίσει τους εργάτες της εν πολλοίς προβιομηχανικής κοινωνίας γαλλικής κοινωνίας κατά τη γαλλική επανάσταση. Για το Μαρξ, τον Ένγκελς και το Λένιν κατεξοχήν προλετάριοι είναι οι εργάτες της σύγχρονης μεγάλης βιομηχανίας (Βλ. π.χ. στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, το κεφάλαιο ΄΄Αστοί και προλετάριοι΄΄, και τον ορισμό της δικτατορίας του προλεταριάτου ως κράτους των εργατών της πόλης και γενικά των εργοστασιακών , των βιομηχανικών εργατών στο έργο του Λένιν «Η μεγάλη πρωτοβουλία». Οι καθυστερημένοι και υπανάπτυκτοι εργάτες των αρχών του 20ου αιώνα, οι κούληδες που μετανάστευαν από την Κίνα και την Ιαπωνία στις ΕΠΑ και στην Αυστραλία ήταν βέβαια ως μισθωτοί εργάτες δυνάμει προλετάριοι, αλλά θα γινότανε ενεργεία προλετάριοι, μόνον αν ενσωματωνόντουσαν στη μεγάλη βιομηχανία.

3 Για την ακριβή σημασία της λέξης ΄΄όρος, ο΄΄ ως νομικής ρυθμιστικής διάταξης βλ. στα έγκυρα λεξικά της νεοελληνικής, όπως αυτό του Εμμ. Κριαρά , του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών του Αριστοτέλειου Παν/μιου (΄Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), του Μπαμπινιώτη κτλ.

4Εμμ. Κριαρά, Λεξικό της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας, Εκδοτική Αθηνών

5 Lenin, Werke4 , τ. 24, σ. 292 (Τίτλος έργου: Έβδομη πανρωσική συνδιάσκεψη του σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος της Ρωσίας (μπ), Δημοσιευμένο,15 (2)- 5- 1917 και 1921)[ Η έμφαση δική μας.]

6 Lenin, Werke4 , τ. 21, σελ. 430-436 και ιδιαίτερα σελ. 435. ( χρόνος γραφής 31 -10 έως 9-11 1915 με το παλιό, 13 έως 22-11-1920 με το καινούριο ημερολόγιο. Ο χρόνος γραφής ή δημοσίευσης επισημαίνεται για να διευκολυνθεί όποιος αναγνώστης θέλει να επαληθεύσει τα λεγόμενά μας, προσφεύγοντας στη μετάφραση της 5ης ρωσικής έκδοσης των Απάντων του Λένιν, αφού ο γράφων χρησιμοποιεί τη γερμανική μετάφραση της 4ης ρωσικής έκδοσης των Απάντων του Λένιν)

7 www.sozialismus.info/2007/Sozialistenkongress1907Stuttgart.pdf -, σελ. 12-13

8 Η ορθή γραφή του αγγλικού όρου, σύμφωνα με το Lenin, Werke4, τ. 2, σελ. 440, είναι sweatingsystem.

9 Σύμφωνα με την «Ιστορία των τριών Διεθνών» του Ουίλιαμ Φόστερ (τ. 1ος , σελ. 262, Αθήνα, 1975) η δεξιά πτέρυγα του Αμερικανικού Σοσιαλιστικού Κόμματος θεωρούσε ως προϋπόθεση της πραγματοποίησης του σοσιαλισμού στις ΕΠΑ και τον Καναδά το να πετύχουν να παραμείνουν αυτές οι χώρες «χώρες των ΄΄λευκών΄΄»!

10 Lenin, Werke4, τ. 36, σελ. 514-515.

11 Lenin, Werke4 , τ. 23, σελ. 141. Ο τονισμός με χοντρά τυπογραφικά στοιχεία δικός μου.

12 Ό. π. σελ. 145-146.

13 Β. Ι. Λένιν, Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», Κεφ. VIII. Ο παρασιτισμός και το σάπισμα του καπιταλισμού, σελ. 103, Μικρή Μαρξιστική Βιβλιοθήκη, ΣΕ, Αθήνα 1975

14 Ό. π., σελ. 102

15 Ό. π., σελ. 104

16 Ό. π., σελ. 10

17 Καρλ Μαρξ, Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, σελ. 316-317, Διαλεχτά Έργα, τ. 1ος, Εκδόσεις ΓΝΩΣΕΙΣ

18 Β.Ι. Λένιν, Κράτος και Επανάσταση, σελ. 259-260, Διαλεχτά Έργα, τ. 2ος, μέρος 1ο, Εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ


Αναζήτηση

Γνώμες