[μεταναστευτικό] Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση

Ο Λένιν για την εργατική μετανάστευση

Η μετανάστευση, η μετακίνηση των ανθρώπων από τον τόπο καταγωγής τους σε έναν άλλο, στην εποχή του καπιταλισμού εμφανίζεται με τρεις κυρίαρχες μορφές: την υποχρεωτική κίνηση των πληθυσμών ή των ατόμων λόγω πολέμου ή πολιτικών αναταραχών, την εσωτερική μετανάστευση, την μετανάστευση των εργατών. Μια υπολειπόμενη μορφή η οποία στην πορεία εξαφανίστηκε ήταν η μεταφορά σκλάβων από την Αφρική προς τις ΗΠΑ. Το μεγαλύτερο ποσοστό κατέχει η εργατική μετανάστευση, η κίνηση των ανθρώπων από τις καθυστερημένες υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες χώρες προς τις ανεπτυγμένες ιμπεριαλιστικές χώρες. Στις αρχές του 20ού αιώνα, τρία εκατομμύρια εργάτες και εργάτριες μετανάστευαν κάθε χρόνο προς τις ιμπεριαλιστικές χώρες, ενώ χρειάστηκαν 60 χρόνια (1910-1970) για να μεταναστεύσουν εσωτερικά στις ΗΠΑ εφτά εκατομμύρια αφροαμερικανοί των νότιων πολιτειών προς τις βιομηχανικές βόρειες πολιτείες.

Το τεραστίων διαστάσεων φαινόμενο τράβηξε από νωρίς την προσοχή των ηγετών του εργατικού κινήματος. Αν όμως ο Μαρξ και ο Ένγκελς περιέγραφαν την εργατική μετανάστευση της εποχής της αποικιοκρατίας και του ελεύθερου συναγωνισμού, ο Λένιν έρχεται στα 1916 να περιγράψει το μονοπωλιακό στάδιο του καπιταλισμού, τον ιμπεριαλισμό. Η συγκέντρωση που έγινε εφικτή μέσω του ελεύθερου συναγωνισμού στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του εικοστού οδήγησε σε ένα νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας, ο οποίος επεφύλασσε για τις καθυστερημένες χώρες το ρόλο του προμηθευτή εργατικής δύναμης για τις ανεπτυγμένες χώρες του ιμπεριαλισμού. Το 1907 έχουμε την πρώτη καταγραφή του Λένιν για τα ζητήματα της μετανάστευσης.

Τον Αύγουστο του χρόνου αυτού, στο Έβδομο Συνέδριο της Δεύτερης Διεθνούς, 886 σύνεδροι από έξι χώρες (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Γερμανία, Ινδία και ΗΠΑ) συζήτησαν για εφτά μέρες πάνω σε πέντε σημεία: i) μιλιταρισμός και διεθνείς συγκρούσεις, ii) σχέσεις κόμματος – συνδικάτου, iii)το αποικιακό ζήτημα, iv) μετανάστευση και προσφυγιά των εργατών, v) γυναικεία ψήφος. Στη ρωσική αντιπροσωπεία ήταν μεταξύ άλλων, ο Λένιν και ο Λουνατσάρσκι, στη γερμανική η Ροζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπκνεχτ, στη γαλλική ο Ζαν Ζωρές κ.α.

Στη συζήτηση για τη μετανάστευση και την προσφυγιά ήδη διαφαίνονται οι διαφωνίες που θα οδηγούσαν στη Διάσκεψη του Τσίμερβαλντ και στην αποχώρηση των κομμουνιστών από τη Δεύτερη Διεθνή. Ο Λένιν θεωρεί απαράδεκτη κάθε στήριξη των Σοσιαλιστών σε μέτρα περιοριστικά για τη μετανάστευση, και στηρίζει τους σύνεδρους που υποστήριξαν την πάλη για την άνευ όρων μετανάστευση των εργατών από και προς οποιαδήποτε χώρα.

Διαβάζουμε από το άρθρο1 που δημοσίευσε για να παρουσιάσει τις αποφάσεις του Συνεδρίου:

Λίγα λόγια για την απόφαση σχετικά με τη μετανάστευση και την προσφυγιά. Εδώ επίσης, στην Επιτροπή έγινε μια προσπάθεια (ενν. από τους οπορτουνιστές- Σπ. Μπόικος) να υποστηριχθούν στενά, συντεχνιακά συμφέροντα, να απαγορευθεί η μετανάστευση των εργατών από τις καθυστερημένες χώρες (οι Κούληδες της Κίνας κ.α.).Πρόκειται για το ίδιο πνεύμα αριστοκρατισμού που βρίσκει κανείς ανάμεσα σε εργάτες σε κάποιες από τις “πολιτισμένες” χώρες, που απολαμβάνουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα από την προνομιακή θέση τους, και έχουν έτσι την τάση να ξεχνάνε την ανάγκη για διεθνή ταξική αλληλεγγύη. Κανείς όμως στο Συνέδριο δεν υπερασπίστηκε αυτή τη συντεχνιακή και μικροαστική στενοκεφαλιά. Η απόφαση ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες της επαναστατικής Σοσιαλδημοκρατίας.”

Όμως, και σε μεταγενέστερο άρθρο2 επανέρχεται, λέγοντας:

Επιπλέον, στο ζήτημα της μετανάστευσης και της προσφυγιάς, μια ξεκάθαρη διαφορά άποψης προέκυψε μεταξύ των οπορτουνιστών και των επαναστατών στην Επιτροπή του Συνεδρίου της Στουτγκάρδης. Οι οπορτουνιστές φλέρταραν με την ιδέα να περιορίσουν το δικαίωμα της μετανάστευσης για τους καθυστερημένους, υπανάπτυκτους εργάτες – ειδικά τους Ιάπωνες και τους Κινέζους. Στα μυαλά αυτών των οπορτουνιστών το πνεύμα της στενής συντεχνιακής απομόνωσης, της αποκλειστικότητας των συνδικάτων υπερίσχυσε της συνείδησης των σοσιαλιστικών καθηκόντων: το καθήκον της διαφώτισης και οργάνωσης αυτών των τμημάτων του προλεταριάτου που δεν έχουν ακόμη τραβηχτεί στο εργατικό κίνημα. Το συνέδριο απέρριψε οτιδήποτε αντιπροσωπεύει αυτό το πνεύμα. Ακόμη και στην Επιτροπή ήταν λίγες οι υποστηρικτικές ψήφοι υπέρ του περιορισμού της ελευθερίας της μετανάστευσης, και η αναγνώριση της αλληλεγγύης μεταξύ των εργατών όλων των χωρών στην ταξική πάλη είναι η βασική γραμμή της απόφασης που υιοθέτησε το Διεθνές Συνέδριο”.

Ο Λένιν τάσσεται ανεπιφύλακτα υπέρ του πλήρους δικαιώματος στη μετανάστευση, οποιουδήποτε εργάτη, από οποιαδήποτε προς οποιαδήποτε χώρα, καθυστερημένη ή αναπτυγμένη, και μάλιστα σε μια εποχή όπου το μεταναστευτικό κύμα που ξεκίνησε στα μέσα του 18ου αιώνα κορυφώνεται, για να παραμείνει σε ψηλά επίπεδα σε όλη τη μέχρι σήμερα ιστορία της εποχής του ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού. Μέχρι σήμερα, η κίνηση των εργατών από τις καθυστερημένες στις αναπτυγμένες χώρες, λόγω της φτώχειας, του πολέμου ή των δικτατορικών καθεστώτων που επιβάλλουν οι ιμπεριαλιστές στις χώρες του τρίτου κόσμου παραμένει από τις βασικές ποιότητες της εποχής, και μάλιστα με νέα χαρακτηριστικά μετά την κατάρρευση του '89-'91 και του νέου παγκόσμιου status που προέκυψε ως αποτέλεσμα της. Είναι όμως απαραίτητη πολιτικά εδώ μια μεθοδολογική διευκρίνιση.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της εκμετάλλευσης των μεταναστών εργατών και εργατριών είναι το μειονεκτικό status στο οποίο τους κρατά η αστική τάξη της χώρας στην οποία μετανάστευσαν. Όχι μόνο χωρίς δικαιώματα, αλλά και στόχος διάφορων ρατσιστικών ιδεολογημάτων, τόσο ως προς την πνευματική αλλά και την ηθική τους ακεραιότητα, όχι χωρίς σχέση με την εμφάνιση της ρατσιστικής και εθνικιστικής αντίληψης που ακολούθησε την δημιουργία των εθνικών κρατών. Βλάκες, ανίκανοι για οργανωμένη εργασία και πειθαρχία είναι μερικοί απ' τους χαρακτηρισμούς που εδώ και ενάμιση αιώνα ακολουθούν τους ξένους (και όχι μόνο) εργάτες για να συμπληρωθούν από μυθεύματα σχετικά με τον ψηλό βαθμό εγκληματικότητας στις κοινότητες των μεταναστών. Είναι φυσικό ότι εξαθλιωμένοι προλετάριοι θα στραφούν και στο έγκλημα, όπως και ότι σε μια μεγάλη μετακίνηση ανθρώπων το οργανωμένο έγκλημα θα απλώσει τη δραστηριότητα του και μέσα στους πληθυσμούς αυτούς. Η ιστορική έρευνα πάντως για το κύμα της μετανάστευσης στην αρχή του 20ού αιώνα καταλήγει μάλλον στο να καταρρίψει τα ρατσιστικά μυθεύματα παρά να τα επιβεβαιώσει. Πέρα από αυτό όμως, η επιστήμη προκειμένου να προχωρήσει είναι υποχρεωμένη να εξάγει γενικές τάσεις και να χρησιμοποιήσει τη στατιστική και στο βαθμό που ο μαρξισμός αποτελεί επιστήμη, οφείλει να εξάγει τις πολιτικές του κατευθύνσεις με την επιστημονική μέθοδο. Έτσι, ο Λένιν δε θα σταθεί στις επιμέρους πλευρές του φαινομένου. Εξάγει τη γενική κατεύθυνση που υποστηρίζει τα συμφέροντα των εργατικών τάξεων του πλανήτη και αποποιείται το ρόλο που απαιτεί από την πρωτοπορία της εργατικής τάξης να λύνει τα προβλήματα των καπιταλιστικών κρατών, ρόλο που επέλεξε για τον εαυτό της η ιντελιγκέντσια της δεύτερης διεθνούς.

Έτσι ο Λένιν συνδέει απόλυτα και αμετάκλητα τις απόψεις για τον περιορισμό της μετανάστευσης με την ίδια μικροαστική – συντεχνιακή και στενόμυαλη σοβινιστική αντίληψη που θεωρεί την εργατική τάξη συνέταιρο της αστικής και προσπαθεί να επωφεληθεί από τον συνεταιρισμό αυτό με την υποστήριξη της εκμετάλλευσης των καταπιεσμένων από την αστική τάξη του κυρίαρχου έθνους. Την ίδια αντίληψη που οδήγησε εργάτες να υποστηρίζουν την αποικιοκρατία και κυρίως, την ίδια αντίληψη που συμπαρατάχθηκε με τον ιμπεριαλιστικό μιλιταρισμό τις ματωμένες μέρες του 1914-18. Και αυτή η αντίληψη δεν είναι άλλη από την αστική επιρροή στο κίνημα της εργατικής τάξης, από την πίεση που δέχεται στο πολιτικό επίπεδο η εργατική τάξη προκειμένου να υποστηρίξει με τις τεράστιες δυνάμεις της τα συμφέροντα του εκμεταλλευτή της.

Τον Οκτώβρη του 1913 ο Λένιν θα επανέλθει στο ζήτημα της μετανάστευσης με το άρθρο “Ο καπιταλισμός και η μετανάστευση των εργατών”3.

Το άρθρο ξεκινά με μια σύντομη και περιεκτική περιγραφή και αιτιολόγηση του φαινομένου: “Ο καπιταλισμός ανέπτυξε μια ειδική μορφή της κίνησης των εθνών. Οι ραγδαία αναπτυσσόμενες βιομηχανικές χώρες, εισάγοντας στις μηχανές σε πλατιά κλίμακα και εκτοπίζοντας τις καθυστερημένες χώρες από την παγκόσμια αγορά, αυξάνουν τους εγχώριους μισθούς πάνω από τον μέσο όρο και έτσι προσελκύουν εργάτες από τις καθυστερημένες χώρες”.

Στη συνέχεια εξηγεί ότι οι εργάτες αυτοί, ξεριζώνονται από τις χώρες τους από τον καπιταλισμό και εντάσσονται στην κοσμοϊστορική κίνηση, βρίσκονται αντιμέτωποι με “την πανίσχυρη, ενωμένη, διεθνή τάξη των εργοστασιαρχών”. Για το Λένιν δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κινητήρια δύναμη της μετανάστευσης είναι η φτώχεια, και ότι οι καπιταλιστές εκμεταλλεύονται τους εργάτες με τον πιο ξεδιάντροπο τρόπο, βρίσκει όμως μια προοδευτική σημασία στην σύγχρονη μετανάστευση, μια σημασία την οποία μόνο οι αντεπαναστάτες -λέει ο ίδιος – μπορούν να παραβλέπουν. Η σημασία αυτή έγκειται στον σημαντικό ρόλο της μετανάστευσης για την παραπέρα ανάπτυξη του καπιταλισμού και της ταξικής πάλης.

Και είναι σε αυτή την πάλη που τραβάει ο καπιταλισμός τις μάζες του εργαζομένων ολόκληρου του κόσμου, σπάζοντας τις μουχλιασμένες, ξεπερασμένες συνήθειες της τοπικής ζωής, σπάζοντας εθνικά σύνορα και προκαταλήψεις , ενώνοντας εργάτες από όλες τις χώρες σε τεράστια εργοστάσια και ορυχεία στην Αμερική, τη Γερμανία και αλλού.”Αυτή η ενότητα των εργατών είναι που θα απαντήσει στην προσπάθεια των καπιταλιστών να διαιρέσουν την διεθνή εργατική τάξη με βάση εθνικές διακρίσεις.

Η εκμετάλλευση όμως ακολουθείται από μια σειρά άλλες διακρίσεις και ταπεινώσεις, από τον εγκλεισμό των μεταναστών στα γκέτο μέχρι την προσπάθεια να τους γελοιοποιήσουν και να τους ταπεινώσουν μέσω των διάφορων κοροϊδευτικών ονομάτων που εφευρίσκουν οι μικροαστοί προκειμένου να διαφοροποιηθούν ταξικά από τους μετανάστες (και όχι μόνο) προλετάριους4.

Η απάντηση στην καταπίεση και την εκμετάλλευση των μεταναστών εργατών περνά για το Λένιν μέσα από την ενότητα του προλεταριάτου, πέρα από τις καπιταλιστικές εθνικές διακρίσεις. Οι προλετάριοι κάθε εθνικής ομάδας ή μειονότητας θα πρέπει να παλέψουν από κοινού με τους προλετάριους του κυρίαρχου έθνους, μέσα από κοινές οργανώσεις5 . Οι οργανώσεις αυτές, ιδιαίτερα στα ιμπεριαλιστικά κράτη, οφείλουν να προπαγανδίζουν την άνευ όρων και περιορισμών μετανάστευση των εργατών προς τις χώρες τους, προκειμένου να παραμείνουν στο έδαφος του προλεταριακού διεθνισμού, και να μην περάσουν στις τάξεις των τζίνγκο, των εθνικιστών και πολεμόχαρων “σοσιαλιστών”6. Όμως το προλεταριακό κόμμα δεν πρέπει να μείνει εκεί. Τα ιμπεριαλιστικά κράτη στηρίζουν την άμετρη εκμετάλλευση των ξένων εργατών και στη μη παραχώρηση δικαιωμάτων. Οι κομμουνιστές θα πρέπει να ζητούν (και στην κατεύθυνση της ενότητας και της κοινής πάλης του προλεταριάτου) την πλήρη εξίσωση των δικαιωμάτων των εργατών, ξένων και ντόπιων7. Το αποτέλεσμα της πάλης αυτής θα είναι η ενοποίηση της εργατικής τάξης κάθε χώρας, η συνδικαλιστική και πολιτική ενότητα των εργατών και των εργατριών που δουλεύουν στον ίδιο τόπο.

Από την εποχή που διατυπώθηκαν οι θέσεις του Λένιν πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα έχει περάσει σχεδόν ένας αιώνας. Οι ίδιες απόψεις που παρουσιάζονται στα κείμενα κυκλοφορούν ακόμη και όχι χωρίς λόγο. Συνεχίζουν να αντανακλούν τις ίδιες ταξικές τοποθετήσεις σήμερα, στον ώριμο ιμπεριαλισμό όπως και τότε στην αυγή του. Στο βαθμό που η μονοπωλιακή οργάνωση του καπιταλισμού και ο διεθνής καταμερισμός της εργασίας είναι εδώ το πρόβλημα θα παραμένει. Οι εργάτες από τον τρίτο κόσμο θα ζητάνε μια αξιοπρεπή ζωή στις χώρες του πρώτου και του δεύτερου. Τα επιχειρήματα υπέρ και εναντίον της μετανάστευσης παραμένουν απελπιστικά ίδια. Όπως ίδια παραμένει και η τοποθέτηση της αριστεράς είτε από την κομμουνιστική σκοπιά του προλεταριακού διεθνισμού, είτε από τη σκοπιά της ταξικής συνεργασίας, του εθνικισμού του μικροαστικού ρεφορμισμού και της εργατικής αριστοκρατίας. Αντίθετα, η ανάγκη διεθνιστικής αλληλεγγύης και όξυνσης της επαναστατικής πάλης σε όλο τον κόσμο είναι επιτακτικότερη από ποτέ, ιδιαίτερα μετά την ανατροπή των συσχετισμών εναντίον της εργασίας σε όλο τον κόσμο τις τελευταίες δεκαετίες.

Σπύρος Μπόικος

170 V.I. Lenin, The international socialist congress in Stuttgard (proletary),http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1907/oct/20.htm

2V.I. Lenin, The international socialist congress in Stuttgard (Kalendar dlya vsekh), http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1907/oct/00.htm

3V.I. Lenin, Capitalism and workers' immirgation, http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1913/oct/29.htm

4 Β.Ι. Λένιν, “Ο ιμπεριαλισμός και ο σοσιαλισμός στην Ιταλία”,Άπαντα, πέμπτη έκδοση, Σ.Ε.,τόμος 27 σελ 17-18



5 Β.Ι. Λένιν,”Κριτικά σημειώματα για το εθνικό ζήτημα” , Άπαντα, πέμπτη έκδοση, Σ.Ε., τόμος 24 σελ 125 – 127

6 Β.Ι. Λένιν ,”Προς το γραμματέα του “συνδέσμου σοσιαλιστικής προπαγάνδας”, Άπαντα,πέμπτη έκδοση,Σ.Ε., τόμος 27 σελ.76

7 Β.Ι. Λένιν,”Το στρατιωτικό πρόγραμμα της προλεταριακής επανάστασης”,Άπαντα, πέμπτη έκδοση, τόμος 30 σελ.140

Αναζήτηση

Γνώμες